# Studio

> Ze strony Instrukcje panelu Rtorrent 16, wersja 16.27-13O. English: https://www.qnaputilities.com/rtorrent16/docs/studio.md

Studio montuje film na osi czasu: tnie obraz i dźwięk na kawałki, przesuwa je, dokłada drugą ścieżkę dźwiękową i dopasowuje ją do
obrazu znacznikami rozciągania. Pliki źródłowe zostają bez zmian. Montaż trzymasz w pliku projektu obok filmu, a **Zapisz jako MKV**
tworzy nowy plik.

## Otwórz film

W Plikach otwórz menu pliku wideo i w grupie Narzędzia wybierz **Studio**. Otworzy się jedna ścieżka wideo (V1), po jednej ścieżce
audio na każdą ścieżkę dźwiękową filmu (A1, A2 i tak dalej) i po jednej ścieżce napisów na każde napisy (C1 i tak dalej). **Pliki** na górnym pasku prowadzą z
powrotem.

Studio trzyma zmiany w pliku `<film>.rt16studio` obok filmu: zapisuje je sekundę po każdej zmianie i przy wyjściu. Pasek
stanu pokazuje wtedy **Zmiany zapisane**. Sam film się nie zmienia, a na górnym pasku widać **Nie zapisano jako MKV**, dopóki nie
użyjesz **Zapisz jako MKV**. Gdy otworzysz film albo plik `.rt16studio` ponownie, zmiany wrócą, a pasek stanu to powie. Jeśli do
katalogu nie da się zapisać, studio zapyta, gdzie trzymać projekt.

## Montaż

| Klawisz | Działanie |
| --- | --- |
| V, A, B, N, R, C, Y, U, H, Z | Narzędzia (zobacz **Narzędzia**) |
| S | Przyciąganie: włącz lub wyłącz |
| Ctrl+K | Podziel klip: tnie zaznaczone klipy w miejscu wskaźnika |
| Delete | Usuń i zostaw przerwę |
| Shift+Delete, Alt+Backspace | Usuń i zamknij lukę |
| Ctrl+przeciągnij | Duplikuj klip |
| Alt+kliknij | Zaznacz tylko część połączonego klipu |
| Shift+kliknij | Dodaj klip do zaznaczenia albo go z niego usuń |
| Ctrl+G, Ctrl+Shift+G | Grupuj klipy, rozgrupuj klipy |
| =, -, \ | Przybliż, oddal, dopasuj oś czasu do okna |
| Spacja, J, K, L | Odtwórz, wstecz, stop, do przodu |
| Strzałka w lewo, w prawo | Klatka wstecz lub do przodu (z Shift pięć klatek) |
| Strzałka w górę, w dół | Poprzedni albo następny punkt edycji, na dowolnej ścieżce |
| Home, End | Początek albo koniec osi czasu |
| Alt+strzałka | Przesuń zaznaczony klip lub znacznik o klatkę |
| I, O | Początek i koniec na linijce czasu |
| Shift+W | Znacznik rozciągania w miejscu wskaźnika |
| Ctrl+Z, Ctrl+Shift+Z | Cofnij, ponów (200 kroków) |
| Delete, Ctrl+K, Alt+Lewo, Alt+Prawo | Gdy zaznaczone są napisy: usuwa je, dzieli napis w miejscu wskaźnika, przesuwa je o klatkę (zob. **Napisy**) |
| ? | **Skróty klawiaturowe**: wszystkie klawisze na jednej liście |

Cięcie jest wirtualne: źródło zostaje w całości, a oba klipy grają z niego. Przerwa na ścieżce audio to cisza. Możesz ją wypełnić,
przeciągając z Ctrl kawałek innej ścieżki. Klip upuszczony na inny klip tej ścieżki zastępuje tę część.

Prawy przycisk myszy na klipie daje te same działania. Naciśnij nazwę ścieżki, żeby ustawić jej nazwę, język i flagę domyślną, wyciszyć
ją, włączyć solo, zablokować albo zduplikować.

Obraz nie ma przerw. Gdy usuniesz kawałek obrazu, przerwa się zamyka, a ten sam czas znika ze wszystkich ścieżek, więc dźwięk i napisy
zostają w synchronizacji. Cięcia obrazu trafiają na klatki kluczowe, bo obraz jest kopiowany, nigdy kodowany. Krawędź klipu na osi
czasu pokazuje, gdzie naprawdę wypada cięcie.

## Narzędzia

Pasek narzędzi nad osią czasu ma narzędzia Premiere. Zatrzymaj kursor na przycisku, a zobaczysz jego nazwę i klawisz.

Stuknij **(i)** na początku paska narzędzi, a otworzą się **Informacje** o filmie (zobacz [Informacje](#informacje)).
Pierwszy wiersz, **Pokaż nazwy przycisków**, pokazuje naraz nazwę każdego przycisku z ikoną w studiu, w etykiecie połączonej
z nim kreską (albo, gdzie kreska nie sięga, z ikoną przycisku w etykiecie). Następne stuknięcie w dowolnym miejscu chowa
nazwy i działa jak zwykle. Żeby na ekranie dotykowym zobaczyć nazwę jednego przycisku, przytrzymaj na nim palec przez pół
sekundy; podniesienie palca go nie naciska.

| Narzędzie | Klawisz | Co robi |
| --- | --- | --- |
| Narzędzie Zaznaczanie | V | Przeciągnij klip, żeby go przesunąć (z Ctrl: kopię), krawędź, żeby ją przyciąć, albo znacznik rozciągania. Na pustym miejscu ścieżki przeciągnij prostokąt: zaznaczy każdy klip, którego dotknie. |
| Narzędzie zaznaczania ścieżki | A | Zaznacza klipy ścieżki od kursora dalej (z Shift: wszystkich ścieżek). Przeciągnij, żeby je przesunąć. |
| Narzędzie edycji z dosunięciem | B | Przeciągnij krawędź: dalsze klipy ścieżki przesuwają się razem z nią, więc nie powstaje przerwa. |
| Narzędzie Przemieszczanie | N | Przeciągnij cięcie między dwoma klipami: jeden się wydłuża, drugi skraca. Połączone cięcia na innych ścieżkach przesuwają się też. |
| Narzędzie Rozciągnięcie czasu | R | Przeciągnij krawędź klipu dźwiękowego, żeby zmienić jego prędkość. Dwuklik dodaje znacznik rozciągania. |
| Narzędzie cięcia | C | Kliknij, żeby przeciąć klip w tym miejscu (z Shift: wszystkie ścieżki). |
| Narzędzie Rozsuwanie | Y | Przeciągnij klip, żeby w tym samym miejscu grał inny fragment źródła. W prawo: wcześniejszy fragment. |
| Narzędzie Przesuwanie | U | Przeciągnij klip między sąsiadami, które się wydłużają albo skracają. |
| Narzędzie Rączka | H | Przeciągnij, żeby przesunąć oś czasu. |
| Powiększ | Z | Kliknij, żeby przybliżyć w miejscu kursora, Alt+kliknij, żeby oddalić. |

Na ścieżce wideo Rozsuwanie i Przemieszczanie trafiają na klatki kluczowe, a Przesuwanie nie działa, bo obraz jest
kopiowany: klipy obrazu przesuwaj Narzędziem Zaznaczanie. Alt+kliknięcie zaznacza jeden klip, bez połączonych klipów
i grupy, i przeciągnięcie działa wtedy tylko na niego.

**Grupuj klipy** (Ctrl+G) sprawia, że klipy zaznaczają się razem; **Rozgrupuj klipy** (Ctrl+Shift+G) je rozdziela.
**Etykieta** nadaje zaznaczonym klipom jeden z ośmiu kolorów albo **Brak**. Oba są też w menu prawego przycisku na klipie.

## Powiększenie i przewijanie

Lupa na pasku narzędzi oddala, przybliża albo dopasowuje całą oś czasu do okna; suwak między przyciskami przechodzi przez
wszystkie poziomy powiększenia. Klawisze to -, = i \.

| Kółko lub gest | Działanie |
| --- | --- |
| Kółko myszy | Przewija ścieżki w górę i w dół |
| Shift+kółko, przesunięcie w bok na gładziku | Przewija czas |
| Alt+kółko | Przybliża albo oddala w miejscu kursora |
| Ctrl+kółko | Podwyższa albo obniża ścieżki, od 40 do 160 pikseli |
| Zsunięcie lub rozsunięcie palców na gładziku, dwa palce na ekranie dotykowym | Powiększa |
| Dwa palce przesuwane razem, na tablecie w układzie komputera | Powiększa i przewija czas jednocześnie: moment pod palcami zostaje pod nimi |
| Palec na linijce czasu, na tablecie w układzie komputera | Przesuwa wskaźnik bieżącego czasu |

Wysokość ścieżek nie jest częścią projektu.

## Obszary robocze

Trzy przyciski na górnym pasku zmieniają układ studia na komputerze, tak jak obszary robocze w Premiere.

| Obszar roboczy | Klawisze | Co pokazuje |
| --- | --- | --- |
| Edycja | Alt+Shift+1 | Źródła, obraz i Informacje nad osią czasu. Lista napisów otwiera się obok osi czasu. |
| Oś czasu | Alt+Shift+2 | To samo, ale ścieżki zajmują wysokość, którą miał obraz, więc mieści się ich więcej. |
| Napisy | Alt+Shift+3 | Listę napisów jako kolumnę na całą wysokość obrazu i osi czasu. Panel Źródła robi jej miejsce, a **Importuj** zostaje w menu osi czasu. Gdy film nie ma ścieżki napisów, kolumna proponuje **Dodaj ścieżkę napisów** i **Pobierz napisy**. |

Przeciągnij lewą krawędź listy napisów, żeby ją poszerzyć albo zwęzić. Z klawiatury przejdź do krawędzi klawiszem Tab
i naciśnij strzałkę w lewo lub w prawo (z Shift przesuwa czterokrotnie dalej), Home albo End. Dwukrotne kliknięcie krawędzi
przywraca szerokość domyślną dla danego obszaru roboczego. NAS zapamiętuje obszar roboczy i szerokość listy w każdym z nich
dla Twojego konta, więc wracają też w innej przeglądarce. Szerokość zapamiętana na dużym ekranie otwiera się węższa na
mniejszym, a zapamiętana wartość się nie zmienia. Telefon ma własny układ i otwiera listę napisów na cały ekran.

## Informacje

Panel **Informacje** po prawej pokazuje to, co zaznaczysz na osi czasu. Dla klipu pokazuje plik źródłowy, ścieżkę na osi czasu,
początek i długość, a potem ścieżkę źródła, którą klip odtwarza: dla wideo kodek, rozmiar klatki i liczbę klatek na
sekundę, dla audio kodek, kanały z ich układem, częstotliwość próbkowania i język, dla napisów format i język, a także
przepływność, jeśli plik ją podaje. W części **Ścieżka** ustawisz nazwę ścieżki, jej język i flagę domyślną, a ścieżkę audio wyciszysz albo ustawisz
na solo. Klip dźwiękowy pokazuje też swoje znaczniki rozciągania. Gdy nic nie jest zaznaczone, panel pokazuje film, od
którego zaczyna się oś czasu, **Wydanie**, z którego pochodzi, z jego **Grupą**, plik rozdziałów i czcionki, które weźmie
**Zapisz jako MKV**, a także każdą ścieżkę napisów z pliku razem z jej czcionkami (zobacz [Czcionki](#czcionki)). Nazwa
wydania pochodzi z torrenta, do którego należy plik, a gdy go nie ma, z zapisu Movie Agent o pobraniu (agent nadaje plikowi
nazwę filmu), a dalej z tytułu zapisanego w pliku; gdy żadne z nich jej nie podaje, Informacje pokazują **Nieznane**. **(i)** na
początku paska narzędzi otwiera to samo w oknie na każdym ekranie, najpierw z obrazem i ścieżkami audio; na telefonie
otwierają je też **Informacje** w menu. Klip napisów z pliku
pokazuje też liczbę linii i kodowanie, w jakim został odczytany. Klip napisów albo zaznaczony napis pokazuje też czcionki napisów
i **Styl ścieżki** (zobacz [Czcionki](#czcionki) i [Styl ścieżki](#styl-ścieżki)), pole **Pokaż na obrazie** oraz przyciski
**Dopasuj czasy do C1** (gdy projekt ma inną ścieżkę napisów) i **Przetłumacz napisy**.

Klip audio ma jeszcze trzy pola: **Wzmocnienie audio** w dB, od -60 do +20, oraz **Pojawianie się** i **Zanikanie**,
wpisywane jako kod czasowy albo w sekundach. Trafiają do wszystkich zaznaczonych klipów audio, także połączonych; 0 je
usuwa. Klip rysuje pojawianie się i zanikanie jako skos przy krawędzi, a wzmocnienie jako etykietkę. Podgląd je odtwarza,
a **Zapisz jako MKV** zapisuje je tak samo.

Pod nimi część **Poziomy** pokazuje każdy kanał ścieżki źródłowej klipu pod jego nazwą (FL, FR, FC, LFE, SL, SR):
**Szczyt**, **Szczyt rzeczywisty** i **RMS** w dBFS, a potem **Głośność** ścieżki w LUFS i jej **Zakres głośności** w LU.
NAS mierzy całą ścieżkę raz, w tle, gdy pierwszy raz zaznaczysz jeden z jej klipów, a wiersz mówi, dokąd już zmierzył, w
czasie ścieżki, na przykład **Pomiar poziomów: 00:41:07 z 02:30:10**. Na długim filmie trwa to kilka minut: NAS czyta cały plik
z najniższym priorytetem, za pracą Studia nad obrazem. Gdy połączenie na chwilę zniknie, Studio pyta ponownie i pomiar trwa dalej. Wartości nie uwzględniają wzmocnienia audio klipu, a −∞ oznacza cichy kanał. Gdy ścieżkę zrobiło **Dodaj
lektora…**, każdy kanał zajmuje dwa wiersze: wartości ścieżki filmu, z której powstał lektor, a pod nimi, po strzałce,
wartości nowej ścieżki. To te same liczby, które zadanie pokazuje w swoich wierszach na liście zadań. **Zapisz jako
MKV…** mierzy w nowym pliku każdą ścieżkę dźwiękową, którą zapisuje, więc po otwarciu tego pliku w Studiu **Poziomy** są
już wypełnione. Gdy Studio zmierzyło wcześniej ścieżkę źródłową, także tu każdy kanał zajmuje dwa wiersze: wartości
ścieżki źródłowej, a pod nimi, po strzałce, wartości zapisanej ścieżki. Na telefonie **Poziomy** są we **Właściwościach**
ścieżki (dotknij nagłówka ścieżki, a potem **Właściwości**). Co oznaczają liczby, mówi „?” obok **Poziomy**.

Kłódka na nagłówku ścieżki albo **Zablokuj ścieżkę** w górnym rzędzie jej menu blokuje ścieżkę. Zmiana, która ruszyłaby jej klipy, jest
odrzucana, a pasek stanu mówi, która ścieżka jest zablokowana. Dotyczy to też cięcia obrazu, bo zabiera ten sam czas ze
wszystkich ścieżek. Wyciszanie, solo i nazwa ścieżki działają dalej. **Odrzuć zmiany** przywraca także zablokowaną
ścieżkę do stanu filmu i ją odblokowuje.

## Cofanie i odrzucanie zmian

**Cofnij** i **Ponów** (Ctrl+Z, Ctrl+Shift+Z) przechodzą po kolejnych zmianach. Ostatnie 50 kroków zostaje w tej przeglądarce po
wyjściu ze studia, więc Cofnij działa także po powrocie, chyba że w międzyczasie projekt zmieniono w innym oknie.

**Odrzuć zmiany** (gumka na górnym pasku, na telefonie w menu) po jednym pytaniu przywraca oś czasu do samego filmu.
To zmiana jak każda inna: Ctrl+Z przywraca Twoje zmiany. Gdy po zmianach wracasz do Plików, studio pyta, czy je zachować, czy
odrzucić; Escape zostawia Cię w studiu.

Kształt fali rośnie wzdłuż ścieżki, gdy NAS go rysuje, więc z gotową częścią możesz już pracować. Kształty fali, klatki
kluczowe i napisy NAS czyta obok robionej kopii do podglądu, więc nie czekają na nią. NAS wykonuje naraz jedno takie
czytanie i jedną kopię albo dopasowanie. Ścieżka dłuższa niż 12 godzin nie dostaje kształtu fali, a pasek stanu mówi dlaczego.

Gdy NAS nadal pracuje nad filmem (rysuje kształt fali, czyta klatki kluczowe, robi kopię do podglądu, czyta napisy,
dopasowuje dźwięk do filmu albo na Twoje polecenie tworzy napisy z mowy lub ścieżkę z lektorem albo tłumaczy napisy), przy
wyjściu padnie jeszcze jedno pytanie, także wtedy, gdy nic nie zmieniasz, a film nie ma jeszcze pliku projektu: **Kontynuuj
w tle** pozwala tej pracy skończyć się w tle, żeby była gotowa następnym razem; **Zatrzymaj** kończy ją i usuwa to, co
zdążyła zrobić. Zamknięta karta nie pyta: praca, na którą nikt nie patrzy, sama kończy się po 90 sekundach, a tworzenie napisów
z mowy, ścieżki z lektorem i tłumaczenie trwają dalej. Usunięcie albo przeniesienie pliku projektu (`.rt16studio` obok
filmu) zatrzymuje jego pracę, a zadanie w Plikach pokazuje „Zatrzymano: plik projektu usunięto lub przeniesiono.”

## Dodaj audio

**Dodaj audio** przyjmuje WAV, FLAC, MP3, AC-3, E-AC-3, AAC, M4A, MKA oraz ścieżki dźwiękowe innego wideo. Dźwięk trafia na nową
ścieżkę audio, która w nowym pliku będzie osobną ścieżką dźwiękową.

## Import

**Importuj** w panelu Źródła przyjmuje:

- wideo: jego ścieżki audio i napisów, wybrane z listy, gdy jest ich więcej niż jedna;
- plik audio: WAV, FLAC, MP3, AC-3, E-AC-3, AAC, M4A lub MKA;
- napisy: SRT, ASS, SSA, WebVTT, PGS (`.sup`), MicroDVD, MPL2 lub TMPlayer;
- czcionkę: TTF lub OTF;
- rozdziały: Matroska XML lub tekst OGM.

Ścieżka audio trafia na nową ścieżkę audio od 0:00. Plik napisów dostaje nową ścieżkę napisów, której klipy idą za ścieżką
wideo, więc cięcie wideo tnie też napisy. Czcionka zostaje dołączona do nowego pliku MKV. Plik rozdziałów zastępuje rozdziały
filmu w nowym pliku MKV, a jego rozdziały przesuwają się razem z cięciami. Drugi plik rozdziałów zastępuje pierwszy.

Napisy w UTF-8 są czytane jako UTF-8. W innym przypadku studio wybiera stronę kodową języka z nazwy pliku (`Film.pl.srt` jest
czytany jako Windows-1250) albo języka panelu. Jeśli w pliku jest bajt, którego ta strona kodowa nie ma, studio pyta, w jakim
kodowaniu jest plik. Jeśli pierwszy wiersz w panelu Źródła wygląda źle, **Kodowanie** w menu tego pliku odczyta go
ponownie w innym kodowaniu. MicroDVD podaje czasy w klatkach, więc studio przelicza je według liczby klatek na sekundę wideo.
Nowy plik MKV zawiera napisy w UTF-8, a MicroDVD, MPL2 i TMPlayer stają się napisami SubRip.

Plik napisów można ciąć i przesuwać jak każdą ścieżkę napisów. Plik PGS i ścieżka napisów z innego wideo są kopiowane bez
zmian, więc muszą zostać jednym klipem od 0:00, a wideo musi zostać bez cięć. Jeśli tak nie jest, **Zapisz jako MKV** podaje,
która ścieżka to blokuje.

## Źródła

Panel Źródła pokazuje każdy plik, który czyta projekt. Trzy przyciski obok tytułu zmieniają widok: **Lista** (wiersz na plik
z małym obrazkiem), **Siatka** (kafelki) i **Panele** (jedna duża karta na plik). Każdy plik ma swój obrazek. Wideo pokazuje
klatkę, dźwięk kształt fali, gdy jego ścieżka już go narysowała, plik napisów pierwszy wiersz, czcionka „Aa” we własnym kroju,
a plik rozdziałów pierwsze tytuły. Wybrany widok jest zapisany na NAS razem z kontem panelu, więc jest taki sam w każdej przeglądarce.
Na telefonie **Źródła** w menu otwierają ten sam panel.

**Importuj** i **Dodaj audio** otwierają wybór pliku z modułu Pliki. Gdy zaznaczysz plik, szybki podgląd z Plików pokazuje
go obok listy (na telefonie pod nią): klatkę wideo z jego danymi, odtwarzacz dźwięku, pierwsze wiersze tekstu.

## Menu

Kliknięcie nagłówka ścieżki otwiera menu ścieżki. To samo menu otwiera prawy przycisk myszy, a na telefonie palec
przytrzymany w tym miejscu i podniesiony; w innych miejscach prawy przycisk otwiera menu studia dla tego, co jest pod
wskaźnikiem. Menu przeglądarki otwiera się w studiu tylko w polu tekstowym. Gdy trzymasz palec, rośnie pod nim kółko; gdy
zniknie, podnieś palec. Tekst się przy tym nie zaznacza. Menu wyglądają jak menu Plików: u góry nazwa, pod nią rząd
przycisków z ikonami, dalej polecenia, a na końcu, na czerwono, to, co usuwa.

*Rysunek: Menu ścieżki napisów: przełączniki w górnym rzędzie, pod nimi polecenia*

- Nagłówek ścieżki: w górnym rzędzie są przełączniki ścieżki, podświetlone, gdy są włączone: **Domyślna ścieżka** (znacznik,
  który dostaje zapisany plik MKV), **Wycisz** i **Solo** dla ścieżki audio, **Pokaż na obrazie** dla ścieżki napisów,
  **Zablokuj ścieżkę** oraz **Podgląd lektora** dla ścieżki napisów, którą można odczytać lektorem. Przełącznik działa od
  razu, a menu zostaje otwarte, więc widzisz zmianę; zamyka je stuknięcie obok menu albo Esc. Pod rzędem: **Utwórz napisy
  z mowy** dla ścieżki audio; dla ścieżki napisów, która ma napisy, **Utwórz nową ścieżkę z lektorem**, **Szybko utwórz film
  z lektorem** (gdy ścieżka pochodzi z jednej ze ścieżek napisów filmu), **Przetłumacz napisy** (gdy napisy są tekstem, a nie
  obrazami), **Dopasuj napisy do mowy** i **Dopasuj czasy do C1** (po jednym dla każdej innej ścieżki napisów); potem
  **Plik** z poleceniami **Eksportuj**, **Importuj** (pasująca ścieżka pliku jako jeden klip od wskaźnika bieżącego czasu,
  w miejsce tego, co tam jest) i **Zastąp** (każdy klip ścieżki odtwarza zamiast tego ścieżkę innego pliku, w tych samych
  miejscach); **Duplikuj ścieżkę**, **Właściwości** i na końcu, na czerwono, **Usuń ścieżkę**. Ścieżka wideo ma tylko
  **Zablokuj ścieżkę** i **Właściwości**. **Właściwości** to nazwa i język ścieżki, jej kanały, a dla ścieżki audio także
  **Poziomy**. Ścieżka napisów w postaci obrazów (PGS z Blu-ray, VobSub z DVD) ma **Utwórz ścieżkę SRT**: NAS odczytuje
  tekst z obrazów jako zadanie, zapisuje go obok filmu jako plik SRT (`Film.pl.srt`) i po zakończeniu dodaje go jako nową
  ścieżkę napisów widoczną na obrazie. Tekst odczytany z obrazów może zawierać błędy, więc sprawdź go na liście napisów
  (więcej mówi rozdział [Konwertuj do SRT](files#subtitles-convert) w Plikach).
- Wiersz kanału (zobacz [Kanały ścieżki audio](#kanały-ścieżki-audio)): **Wycisz** i **Solo** w górnym rzędzie, pod nimi **Ukryj
  kanały** i **Właściwości**.
- Puste miejsce na osi czasu: w górnym rzędzie **Importuj**, **Dodaj ścieżkę audio**, **Dodaj ścieżkę napisów** i
  **Wklej** (Ctrl+V), które wstawia kopie skopiowanych klipów, pierwszą od wskaźnika bieżącego czasu; pod nimi **Pobierz
  napisy** i, dla filmu z mową, **Utwórz napisy z mowy**.
- Klip: w górnym rzędzie **Podziel klip**, **Kopiuj** (Ctrl+C), **Duplikuj** i **Usuń**, pod nimi pozostałe polecenia
  klipu, na przykład **Prędkość** klipu audio (od 50 do 200 %); **Łączenie i grupowanie** zbiera łączenie i grupowanie.
- Panel Źródła: w górnym rzędzie trzy widoki, pod nimi **Importuj**. Plik napisów ma też **Kodowanie**, a plik, którego
  nie odtwarza żaden klip (czcionka, plik rozdziałów), ma **Usuń z projektu**.
- Podgląd: **Kopiuj czas klatki** (czas wskaźnika bieżącego czasu) i **Zapisz klatkę jako JPEG** (dokładna klatka z NAS,
  pobierana przez przeglądarkę).

„?” w oknie otwiera nad oknem jego rozdział tej instrukcji, z rysunkiem na początku. Okno i to, co w nim wybrano, zostają
bez zmian; **Zamknij** wraca do okna. Odnośnik w pomocy do innego rozdziału otwiera ten rozdział w tym samym miejscu, a
**Wstecz** wraca.

**Eksportuj** zapisuje jedną ścieżkę do osobnego pliku, tak jak zapisałoby ją **Zapisz jako MKV**, w tym samym oknie zapisu.
Ścieżka AC-3 trafia do `.ac3`, AAC do `.aac`, napisy do `.srt`, `.ass`, `.vtt` lub `.sup`, a to, czego nie mieści zwykły plik,
do `.mka` lub `.mks`. Plik audio ma nazwę filmu i ścieżki, na przykład `Film (A2).ac3`. Plik `.mka` lub `.mks` zachowuje nazwę i
język ścieżki, a zwykły plik nie zachowuje żadnego z nich.

Ścieżka napisów tekstowych ma w oknie pole **Format:**: **SubRip (.srt)**, **ASS (.ass)** albo **WebVTT (.vtt)**, na początku
format samej ścieżki. SubRip staje się ASS w prostym stylu FFmpeg (biały Arial z cienkim obrysem na dole pośrodku). ASS staje
się SubRip albo WebVTT z kursywą, pogrubieniem i podkreśleniem; okno mówi, że style ASS, czcionki i kolory nie zostaną
zachowane. SubRip zachowuje położenie linii u góry obrazu (`{\an8}`), WebVTT go nie zachowuje. Plik trafia do folderu filmu
i ma nazwę filmu z językiem ścieżki, na przykład `Film.pl.srt`: tej nazwy szuka obok filmu odtwarzacz Plików i inne
odtwarzacze. Ścieżka bez języka daje `Film.srt`. Gdy ta nazwa jest zajęta, Pliki dodają numer (`Film.pl (2).srt`), a
odtwarzacz nadal znajduje taki plik.

## Znaczniki rozciągania

Znacznik rozciągania przypina chwilę dźwięku do chwili obrazu. Gdy go przeciągniesz, dźwięk przed nim gra szybciej, a dźwięk za nim
wolniej, albo odwrotnie. Każda część pokazuje swoją prędkość, od 50 % do 200 %. Znacznik nie przejdzie przez sąsiednie znaczniki i
zatrzymuje się na tych granicach.

W narzędziu Rozciągnij podwójne kliknięcie dodaje znacznik, przeciągnięcie znacznika go przesuwa, a przeciągnięcie krawędzi klipu
zmienia prędkość całego klipu.

Rozciąganie myszą działa jak magnetofon: wysokość dźwięku idzie za prędkością.

**Prędkość** w menu klipu otwiera **Szybkość i czas trwania**: wpisz szybkość w procentach, od 50 do 200, albo wybierz parę
liczb klatek na sekundę, na przykład **25 → 23.976** dla ścieżki z wydania 25 kl./s, która ma grać z filmem 23,976 kl./s
(95,904 %). **Zachowaj wysokość dźwięku** jest domyślnie włączone: klip gra wolniej albo szybciej i zachowuje wysokość, tak
jak robi to filtr atempo FFmpeg w zapisanym pliku; podgląd gra go tak samo. Po wyłączeniu wysokość idzie za prędkością,
jak w narzędziu Rozciągnięcie czasu. Okno podaje nową długość klipu, a klip zachowuje swój początek. Szybkość, przy której
klip wszedłby na następny, jest odrzucana w całości. Na telefonie **Rozciągnij** na pasku pod zaznaczonym klipem audio otwiera
to okno.

Tabela **Znaczniki rozciągania** w panelu Informacje pokazuje dla każdego znacznika **Dźwięk w**, **Obraz w** i **Prędkość**. Wpisz kod
czasowy albo sekundy w pole **Obraz w**, żeby ustawić znacznik dokładnie. **Dźwięk w** to chwila przypięta znacznikiem i się nie zmienia.

## Dopasuj ścieżkę z taśmy do filmu

Weź lektora zgranego z taśmy PAL, która wobec wydania filmu gra około 4 % za szybko.

**Dopasuj do filmu** zrobi większość za Ciebie. Kliknij klip z taśmy prawym przyciskiem albo zaznacz go i użyj przycisku
w panelu **Informacje**. NAS porównuje dźwięk klipu z pierwszą ścieżką audio filmu, przesuwa klip na miejsce i dodaje
znaczniki rozciągania, które trzymają go w synchronizacji. Gdy ta ścieżka ma lektora, którego nie ma na taśmie, i
dopasowanie nie jest pewne, NAS porównuje też pozostałe ścieżki audio filmu i wybiera najpewniejsze dopasowanie. Pasek stanu pokazuje postęp w procentach; dźwięk filmu jest
czytany raz i zostaje na następne dopasowanie. Gdy taśma ma z filmem za mało wspólnego dźwięku albo brakuje w niej
długiej sceny lub ma jedną za dużo, klip zostaje bez zmian, a pasek stanu mówi dlaczego. Wtedy dopasuj go ręcznie:

1. **Dodaj audio** z tym plikiem.
2. Zatrzymaj film na wczesnym zdarzeniu, które widać i słychać, na przykład na pierwszym cięciu po napisach. Postaw znacznik na tym
   dźwięku i przeciągnij go na klatkę.
3. Zrób to samo blisko końca filmu. Część między znacznikami gra teraz z prędkością około 95,9 %.
4. Gdzie głos rozjeżdża się z ustami, zatrzymaj film na wyraźnym zdarzeniu, dodaj znacznik na jego dźwięku i przeciągnij go na wskaźnik.
5. Gdzie na taśmie brakuje sceny, potnij ścieżkę i przeciągnij resztę tam, gdzie obraz idzie dalej.

## Kanały ścieżki audio

Ścieżkę audio mającą od 2 do 8 kanałów można edytować kanał po kanale. Kliknij strzałkę w nagłówku ścieżki; na telefonie
stuknij dół nagłówka ścieżki, który podaje jej układ kanałów (**5.1**), albo wybierz **Pokaż kanały** w menu ścieżki. Pod
ścieżką na osi czasu otwiera się wiersz dla każdego kanału, w kolejności wskaźników audio: L i R w stereo; FL, FR, C, LFE, SL
i SR w 5.1, a w 7.1 jeszcze BL i BR. Kanał centralny (C) stoi tuż nad ścieżką napisów pokazywaną na obrazie, z nazwą swojej
ścieżki (**A1 C**) i kolorowym brzegiem, żeby dialog i napisy dało się porównać wzrokiem; pozostałe kanały zostają pod swoją
ścieżką. Gdy plik 5.1 nazywa tylną parę BL i BR, wiersze i wskaźniki
nazywają ją SL i SR; zapisany plik zachowuje układ kanałów z pliku.

Każdy wiersz pokazuje kształt fali samego swojego kanału, który NAS rysuje po kształtach fali ścieżek: najpierw centralny, a
wszystkie kanały ścieżki w jednym odczycie filmu, więc ścieżka 5.1 kosztuje jeden odczyt pliku, nie sześć. Kształty fali rosną
w miarę rysowania, a wiersz pod osią czasu mówi, które kanały NAS właśnie rysuje. **M** wycisza
kanał, a **S** zostawia tylko kanały ścieżki ustawione na solo. Kliknij nazwę kanału, a na telefonie stuknij wiersz,
aby otworzyć menu kanału: w górnym rzędzie **Wycisz** i **Solo**, pod nimi **Ukryj kanały** i **Właściwości**.
**Właściwości: A1 C** to:

- **Wzmocnienie**, od −60 do +20 dB;
- **Audio**: **Własne audio**, **Zastąp ścieżką** inną ścieżką audio albo **Zmiksuj ze ścieżką**. Gdy w projekcie nie ma
  innej ścieżki audio, okno proponuje w tym miejscu **Importuj plik audio**.

Aby dać filmowi nowy kanał centralny z monofonicznego pliku WAV, użyj **Importuj**, żeby plik stał się osobną ścieżką
audio, otwórz wiersz C i wybierz **Zastąp ścieżką** z tą ścieżką. Zostają jej klipy: przesuwasz je, przycinasz i
dopasowujesz jak na każdej ścieżce, także przez **Dopasuj do filmu**. Zastąpienie obejmuje cały kanał, więc tam, gdzie ta
ścieżka nie ma klipu, kanał centralny milczy. Ścieżka trafia naraz tylko do jednego kanału, a ścieżka, która ma w swoich
kanałach inne ścieżki, sama nie może trafić do kanału.

Podgląd odtwarza to wszystko tak, jak zapis to zapisze, a pasek każdego kanału we wskaźnikach audio pokazuje kanał po
wyciszeniu, solo i wzmocnieniu. Ścieżka, która trafia do kanału, jest miksowana do mono tak, jak robi to FFmpeg, i nie ma
własnych pasków; jej nagłówek mówi **do kanału C ścieżki A1**. Gdy przeglądarka nie może odtworzyć kanałów ścieżki osobno
(przeglądarka WebKit, taka jak Safari, odrzuca dźwięk 8-kanałowy), podgląd odtwarza ścieżkę bez ustawień kanałów i mówi o
tym.

**Zapisz jako MKV** zapisuje taką ścieżkę od nowa, w jej własnym układzie kanałów: wyciszony kanał milczy, wzmocnienie
jest uwzględnione, a zastąpiony kanał niesie dźwięk drugiej ścieżki. Solo nie wpływa na zapis, tak jak solo ścieżki.
Ścieżka, która trafia do kanału, nie jest zapisywana jako osobna ścieżka: okno zapisu pokazuje ją jako **do kanału C
ścieżki A1**, bez pola wyboru, a **Eksportuj** tej ścieżki prosi o wyeksportowanie ścieżki A1. Każda zmiana to jeden krok **Cofnij**; pokazanie lub ukrycie kanałów niczego w projekcie nie
zmienia.

## Napisy

Ścieżka napisów (C1, C2 i dalej) pokazuje swoje napisy jako bloki na osi czasu i na obrazie. Gdy studio pierwszy raz pokazuje
ścieżkę, NAS odczytuje jej napisy z filmu w zadaniu w tle. Czeka ono na swoją kolej za rysowanymi kształtami fali (NAS
wykonuje jedno takie zadanie naraz), a potem raz czyta cały plik. W tym czasie lista napisów i róg obrazu pokazują
**Odczytywanie napisów: 40%**. Samo oglądanie napisów niczego nie zmienia. Pierwsza edycja
przenosi je do projektu, a Cofnij wycofuje ją jak każdą inną.

Na obrazie widać napisy jednej ścieżki naraz, tak jak w Premiere. Oko na nagłówku ścieżki napisów pokazuje tę ścieżkę; oko
ścieżki, którą już widać, ukrywa napisy, dopóki znów nie włączysz któregoś oka. Kliknięcie nagłówka ścieżki napisów, jej klipu
albo jednego z jej napisów też pokazuje tę ścieżkę. Na telefonie oko ma nagłówek pokazanej ścieżki, a wybiera ją **Pokaż
na obrazie** w górnym rzędzie menu ścieżki. To, którą ścieżkę widać, nie zapisuje się w projekcie i nie należy do Cofnij: przy następnym
otwarciu filmu widać ścieżkę domyślną, a bez niej pierwszą. **Domyślna ścieżka** to znacznik, który dostaje zapisany plik MKV,
i nie zmienia ścieżki widocznej tutaj. Ścieżkę utworzoną przez **Przetłumacz napisy** albo **Utwórz napisy z mowy** widać
od razu.

Kliknij klip na ścieżce napisów, żeby otworzyć listę napisów obok osi czasu. Na telefonie wybierz **Napisy** w menu. Każdy
wiersz pokazuje numer napisu, miejsce na osi czasu i tekst w jednym wierszu: napis dwuwierszowy pokazuje oba wiersze połączone
znakiem ⏎, bez znaczników, a długi kończy się „…”. Najedź na wiersz, żeby zobaczyć cały tekst.

Kliknij wiersz, a napis zostanie zaznaczony, wskaźnik bieżącego czasu przejdzie do niego, a pod listą otworzy się edytor
napisu ([Edycja napisu](#edycja-napisu)). Shift albo Ctrl dodaje wiersze do zaznaczenia; gdy zaznaczonych jest kilka, edytor
się zamyka. Dwukrotne kliknięcie wiersza od razu ustawia kursor w tekście. Na telefonie stuknij wiersz: lista się zamyka, a
napis otwiera się w edytorze pod osią czasu, więc obraz zostaje na wierzchu ([Na telefonie](#edytor-napisu)).

Tekst możesz też zmienić w miejscu: kliknij dwukrotnie napis na obrazie albo jego blok na osi czasu. Na telefonie przytrzymaj
napis na obrazie albo stuknij jeszcze raz zaznaczony napis. Enter zachowuje tekst, Shift+Enter zaczyna nowy wiersz, a Escape
przywraca poprzedni tekst. Na
osi czasu przeciągnij napis, żeby go przesunąć, albo jego krawędź, żeby zmienić początek lub koniec. Napis zostaje w klipie, w
którym się zaczyna. Na telefonie palec przesuwa oś czasu także nad napisami: stuknij napis, żeby go zaznaczyć, przytrzymaj go,
żeby go chwycić i przesunąć, a uchwytami zaznaczonego napisu zmieniaj jego początek i koniec.

Menu klipu napisów ma też **Zmień liczbę klatek na sekundę** i **Synchronizacja punktowa**, dla napisów ścieżki albo
zaznaczonych; na telefonie **Rozciągnij** na pasku pod zaznaczonym klipem napisów otwiera **Zmień liczbę klatek na sekundę**.
Ścieżka napisów obrazkowych nie ma tu czasów do zmiany: najpierw **Utwórz ścieżkę SRT**.

| Narzędzie | Co robi |
| --- | --- |
| Dodaj napis | Dodaje pusty napis w miejscu wskaźnika, długości 2 sekund albo do następnego napisu, i otwiera jego tekst. |
| Podziel napis | Dzieli zaznaczony napis w miejscu wskaźnika. Przy dwóch wierszach lub więcej każda połowa dostaje połowę wierszy; jeden wiersz dzieli się na spacji najbliższej środka. |
| Złącz napisy | Złącza zaznaczone napisy w jeden, od pierwszego początku do ostatniego końca, z tekstami w osobnych wierszach. |
| Usuń | Usuwa zaznaczone napisy. |
| Przesuń napisy | Przesuwa wszystkie napisy albo zaznaczone wcześniej lub później o wpisany czas (1,5 albo kod czasowy, na przykład 00:00:01:12). |
| Zmień liczbę klatek na sekundę | Przelicza czasy przygotowane dla jednej liczby klatek na inną: 23,976, 24, 25, 29,97 lub 30 fps. Numer każdej klatki zostaje ten sam, więc z 25 na 23,976 każdy czas jest mnożony przez 25 × 1001 / 24000. **Zaokrąglij do pełnych klatek MicroDVD** najpierw ustawia każdy czas na pełnej klatce pierwotnej liczby, dla napisów z pliku MicroDVD odczytanych przy złej liczbie klatek. |
| Synchronizacja punktowa | Wpisz, gdzie mają się zaczynać dwa napisy (pierwszy i ostatni zaznaczony, a bez zaznaczenia pierwszy i ostatni na ścieżce), albo naciśnij **Ustaw według wskaźnika bieżącego czasu**. Pozostałe napisy przesuwają się proporcjonalnie wzdłuż prostej przez te dwa punkty. |

Gdy zaznaczone są napisy, Delete, Ctrl+K oraz Alt+Lewo i Alt+Prawo działają na nie, a nie na klipy. Napis ASS zachowuje swój
styl; inny wybierzesz w edytorze napisu.

Napisy SubRip i ASS (także SSA) zachowują swój format. WebVTT i inne napisy tekstowe są odczytywane jako SubRip. Napisy będące
obrazami (PGS, VobSub, DVB) nie mają tekstu do edycji i lista napisów o tym mówi.

### Edycja napisu

Edytor napisu pokazuje numer napisu, jego tekst, czasy i przyciski edytora z telefonu (zobacz [Edytor napisu](#edytor-napisu)):
Podziel, Złącz, Wstaw po, Na ścieżkę i Usuń. Na komputerze otwiera się pod listą napisów, na telefonie zajmuje miejsce paska
pod osią czasu.

Tekst wygląda tak, jak zapisuje go plik. Znaczniki (`<b>`, `{\an8}`) są wyszarzone, a tekst między nimi wygląda tak, jak
rysuje go odtwarzacz: pogrubiony, pochylony, podkreślony albo w swoim kolorze.

| Klawisz | Co robi |
| --- | --- |
| Enter | Zachowuje tekst. |
| Shift+Enter | Zaczyna nowy wiersz. |
| Escape | Przywraca tekst sprzed kliknięcia w pole. |
| Tab, Shift+Tab | Zachowuje tekst i otwiera następny albo poprzedni napis. |
| Ctrl+B, Ctrl+I, Ctrl+U | Pogrubienie, kursywa, podkreślenie. |
| Ctrl+Z, Ctrl+Y | Cofa i ponawia to, co wpisano. Gdy tekst jest już taki jak przed kliknięciem w pole, cofają i ponawiają ostatnie zmiany w studiu. |

Przyciski stylu pod tekstem zmieniają zaznaczone słowa, a bez zaznaczenia cały napis. Pokazują tylko to, co zapisuje format
ścieżki i co pokazują odtwarzacze:

| Format | Style |
| --- | --- |
| SubRip (SRT) | Pogrubienie, kursywa, podkreślenie (`<b>`, `<i>`, `<u>`), kolor (`<font color="#FFFF00">`) i pozycja na ekranie (`{\an1}` do `{\an9}`; dół na środku nie potrzebuje znacznika). |
| ASS i SSA | Pogrubienie, kursywa, podkreślenie (`{\b1}`, `{\i1}`, `{\u1}`), kolor (`{\c&H00FFFF&}`), czcionka (`{\fn…}`), rozmiar (`{\fs…}`), pozycja (`{\an…}`) i styl napisu spośród stylów ścieżki. Styl, który już jest pogrubiony, wyłącza `{\b0}`. Inne znaczniki pliku, na przykład `{\pos}` czy `{\fad}`, zostają tam, gdzie są. |
| WebVTT | Odczytywany jako SubRip, więc ma style SubRip. **Zapisz jako MKV** zapisuje taką ścieżkę jako SubRip. Przy eksporcie do WebVTT zostają pogrubienie, kursywa i podkreślenie, a kolor i pozycja odpadają. |

**Kolor domyślny**, **Czcionka domyślna** i **Pozycja domyślna** przywracają ustawienie ścieżki. Pusty rozmiar przywraca
rozmiar stylu. Obraz pokazuje wynik tak, jak NAS rysuje go w zapisanym pliku.

#### Sprawdzanie pisowni

Słowa z błędem są podkreślone czerwoną falką. Edytor sprawdza język ścieżki (jej **Język** w Informacjach). Gdy ścieżka nie ma
ustawionego języka, sprawdza język panelu. Inny język, albo **Bez sprawdzania pisowni**, wybierzesz z listy na końcu rzędu
stylów. Ten wybór przeglądarka pamięta dla tej ścieżki; nie zmienia on języka ścieżki w zapisanym pliku.

Ustaw kursor w podkreślonym słowie, a pod tekstem pojawią się podpowiedzi. Stuknij jedną, żeby zamienić słowo, albo **Dodaj do
słownika**, żeby przestało być oznaczane. Na komputerze te same opcje otwiera w menu kliknięcie słowa prawym przyciskiem.
Dodane słowa NAS przechowuje dla Twojego konta, osobno dla każdego języka.

Słowniki są częścią Rtorrent 16 i aktualizują się razem z nim. Edytor wczytuje słownik z NAS-a, gdy pierwszy raz otwiera się
w danym języku, i niczego nie wysyła nigdzie indziej. Pisownię sprawdza Hunspell, ten sam mechanizm co w LibreOffice i Firefoksie.
Są słowniki dla angielskiego (Stany Zjednoczone i Wielka Brytania), polskiego, niemieckiego, francuskiego, włoskiego,
niderlandzkiego, szwedzkiego, hiszpańskiego, portugalskiego, duńskiego, norweskiego (bokmål), czeskiego, słowackiego,
węgierskiego, rumuńskiego, rosyjskiego, ukraińskiego, tureckiego, greckiego, chorwackiego, słoweńskiego, serbskiego,
bułgarskiego i katalońskiego. Dla chińskiego i japońskiego słowników nie ma.

### Dopasuj napisy do mowy

Napisy z innego wydania często pojawiają się o kilka sekund za wcześnie albo za późno albo rozjeżdżają się coraz bardziej
w miarę trwania filmu, bo dopasowano je do innej liczby klatek na sekundę. Kliknij prawym przyciskiem nagłówek ścieżki napisów
(na telefonie przytrzymaj go) i wybierz **Dopasuj napisy do mowy**. NAS odsłuchuje pierwszą ścieżkę audio filmu, a w ścieżce
z kanałem centralnym (5.1, 7.1) tylko ten kanał, bo w nim filmy mają dialogi. W ścieżce stereo słucha dźwięku wspólnego dla
obu kanałów, czyli kanału centralnego, który **Szybko utwórz film z lektorem** tworzy ze stereo, więc muzyka i efekty
rozłożone na boki mniej przeszkadzają. Zaznacza, gdzie ktoś mówi, i porównuje to z czasami napisów, więc język napisów nie
ma znaczenia. W tym czasie okno pokazuje **Analizowanie mowy w ścieżce A1: 40%**.
Znak „?” obok tytułu okna otwiera ten rozdział.

*Rysunek: Okno Dopasuj napisy do mowy*

Potem okno pokazuje, co znalazło. Nic się nie zmienia, dopóki nie naciśniesz **Zastosuj**:

- **Ścieżka audio:** ścieżka, której słuchał NAS. Gdy wynik z pierwszej ścieżki audio nie jest pewny, NAS słucha też pozostałych
  ścieżek audio filmu i pokazuje najpewniejszy wynik.
- **Klatki na sekundę:** gdy napisy dopasowano do innej liczby klatek, na przykład `25 → 23,976 fps` dla napisów z wydania
  PAL. NAS rozpoznaje zmiany między 25, 24 i 23,976 fps oraz między 30 i 29,97 fps, w obie strony. Niewielkie stałe rozjeżdżanie,
  którego nie tłumaczy żadna liczba klatek (do 0,3 %), widać zamiast tego jako **Prędkość:** w procentach.
- **Przesunięcie:** o ile napisy przesuwają się wcześniej albo później, po zmianie liczby klatek. NAS szuka do minuty w każdą
  stronę.
- **Pasujące fragmenty:** napisy są porównywane we fragmentach po dwanaście, a ten wiersz mówi, ile fragmentów zgadza się z
  wynikiem.

**Zastosuj** przesuwa wszystkie napisy ścieżki, a Ctrl+Z przywraca je wszystkie jednym krokiem. Przy znanej liczbie klatek czasy
są liczone dokładnie, tak jak w **Zmień liczbę klatek na sekundę**.

NAS analizuje mowę każdej ścieżki audio raz i zachowuje wynik, więc kolejne dopasowanie w tym samym filmie zaczyna się od
porównania. Te same napisy dopasowane ponownie dostają wynik od razu. Na NAS-ie z procesorem Intel Core i5 z 2022 roku mowa
dwugodzinnego filmu zajmuje około 10 sekund, a porównanie mniej niż sekundę; NAS z wolniejszym procesorem potrzebuje
więcej czasu.

Gdy napisy nie pasują do mowy nawet po przesunięciu o minutę albo ścieżka ma mniej niż 20 napisów lub obejmuje mniej niż minutę
filmu, okno o tym mówi i nic się nie zmienia. Napisy do wersji z dodanymi lub wyciętymi scenami nie pasują w całości nigdzie;
ustaw wtedy ręcznie dwa napisy narzędziem **Synchronizacja punktowa**. Gdy w filmie jest za mało dialogów do porównania, okno
mówi to tymi samymi słowami co **Szybko utwórz film z lektorem** i nic się nie zmienia: napisy są porównywane po dwie minuty,
a mniej niż cztery takie odcinki miały dość mowy i napisów, żeby odróżnić jedno miejsce od drugiego (zawsze tak jest, gdy napisy
obejmują mniej niż siedem minut filmu). Dopasuj wtedy ich czasy do innej ścieżki napisów filmu albo ustaw ręcznie dwa napisy
narzędziem **Synchronizacja punktowa**. Dopasowanie wymaga wideo na osi czasu w jednym klipie, a ścieżki napisów odtwarzanej
z pliku także w jednym klipie.

**Szybko utwórz film z lektorem** sprawdza swoje napisy z mową, zanim je przeczyta, tą samą analizą, którą zachowuje to okno,
więc mowa filmu jest analizowana raz dla obu. Jego lista napisów ma też te ścieżki napisów projektu, które mają własne napisy,
na przykład zrobione tu tłumaczenie ([Szybko utwórz film z lektorem](files#voice-over)).

### Napisy na obrazie

Napisy obrazkowe z Blu-ray (PGS) i DVD (VobSub) widać jako obrazy, którymi są. Napisy DVB pozostają niewidoczne. NAS czyta taką ścieżkę raz, w tle, tak
jak ścieżkę tekstową: jej napisy pojawiają się na ścieżce jako bloki, a obraz widoczny w miejscu wskaźnika leży na wideo, w
zatrzymanym i odtwarzanym filmie. Ich tekstu nie da się edytować, tłumaczyć ani przeczytać lektorem: najpierw **Utwórz ścieżkę
SRT** w menu ścieżki odczytuje go do nowej ścieżki napisów.

Podczas odtwarzania ścieżkę ASS taką, jaką ma film (bez stylu ścieżki ze Studia), rysuje libass na stronie, czcionkami filmu i
pakietu: każdą klatkę, więc pojawianie się, ruch czy karaoke poruszają się jak w odtwarzaczu. Biblioteka wczytuje się przy
pierwszym odtworzeniu takiej ścieżki (około 1 MB do pobrania); przeglądarka, która nie umie jej uruchomić, zostaje przy obrazach
z NAS-a.

Gdy film stoi, a także dla każdej innej ścieżki, NAS rysuje napisy w miejscu wskaźnika biblioteką libass, tą samą, której używają odtwarzacze, czcionkami pakietu. Dla każdego
odcinka czasu, w którym widać te same napisy, rysuje przezroczysty obraz, a podgląd kładzie go na wideo. W czasie odtwarzania
studio prosi z wyprzedzeniem o następne napisy. Napisy SubRip mają prosty styl FFmpeg: biały tekst z cienkim czarnym obrysem na
dole pośrodku, wielkości zależnej od wysokości obrazu. Napisy ASS zachowują własne style. Po zatrzymaniu podgląd pokazuje dokładną chwilę efektu ASS zmieniającego się w czasie, na przykład pojawiania się, ruchu
albo karaoke. Po edycji nowy tekst pojawia się, gdy tylko NAS go narysuje. Na telefonie pole edycji napisu przesuwa się w górę,
żeby klawiatura go nie zasłaniała.

Styl albo znacznik `{\fn…}` może podawać czcionkę, której nie ma ani film, ani dodane czcionki, ani pakiet, na przykład
`sans-serif` albo Arial. NAS nie ma innych czcionek do wyboru, więc podgląd rysuje taki tekst czcionką DejaVu Sans, tak jak
odtwarzacz rysuje go swoją czcionką domyślną. Zapisany plik MKV zachowuje nazwę czcionki, którą mają napisy.

### Nowe napisy

Żeby napisać napisy od zera, kliknij prawym przyciskiem puste miejsce na osi czasu i wybierz **Dodaj ścieżkę napisów**. Nowa
ścieżka nie ma klipu, a lista napisów otwiera się na niej. Ustaw wskaźnik bieżącego czasu, naciśnij **Dodaj napis**, wpisz tekst
i naciśnij Enter. Takie napisy należą do klatek filmu: widać je tam, gdzie wideo pokazuje te klatki, więc przycięcie albo cięcie
wideo zabiera je ze sobą, tak jak napisy samego filmu. Napis da się dodać tylko tam, gdzie jest wideo; za jego końcem pasek stanu
mówi **Pod wskaźnikiem bieżącego czasu nie ma wideo.** **Zapisz jako MKV** zapisuje ścieżkę jako SubRip (ze stylem ścieżki
jako ASS). Ścieżka, z której usuniesz wszystkie napisy, nie trafia do MKV. Klipu pliku położonego na tej ścieżce
(przez **Importuj** albo wklejenie) nie da się z nią zapisać, a zapis podaje nazwę ścieżki.

Plik napisów dodany przez **Importuj** jest czytany prosto z pliku, w kodowaniu, w jakim go odczytano (albo wybranym przez
**Kodowanie**), a MicroDVD według liczby klatek na sekundę filmu. Własną ścieżkę napisów filmu czyta zadanie w tle.

### Pobierz napisy

**Pobierz napisy** otwiera okno Napisy z Plików dla filmu, który gra ścieżka wideo: te same serwisy, to samo wyszukiwanie,
**Podgląd** i odznaki (opis w przewodniku Pliki, Napisy). Opcja jest w menu pustego miejsca na osi czasu, obok **Dodaj
ścieżkę napisów**, oraz w nagłówku listy napisów; gdy film nie ma ścieżki napisów, kolumna obszaru roboczego Napisy ma ją pod
**Dodaj ścieżkę napisów**. Na telefonie
otwórz **Napisy** w menu: arkusz ma **Pobierz napisy** obok **Zamknij**, także wtedy, gdy film nie ma ścieżki napisów; długie
przytrzymanie pustego miejsca na ścieżkach otwiera to samo menu co na komputerze.

Pobrany plik zapisuje się obok filmu i od razu staje się nową ścieżką napisów, widoczną na obrazie; Cofnij zabiera ścieżkę, a
plik zostaje obok filmu. Pierwsze polskie napisy to `Film.pl.srt`. Gdy plik o tej nazwie już jest, okno pyta: **Zachowaj
obie** zapisuje nowe jako `Film.2.pl.srt` (język nadal jest ostatnią częścią nazwy, więc odtwarzacze widzą w nich polskie
napisy), a **Zastąp** zapisuje je w miejsce tamtego pliku; tej opcji nie ma dla pliku, którego używa ten projekt. Nowa ścieżka
bierze język z nazwy pliku, a dla domyślnego `Film.srt` z języka, w którym je pobrano. Pasek stanu mówi na przykład
**Dodano ścieżkę napisów C2 z pliku Film.2.pl.srt.** Ponowne pobranie tych samych napisów pokazuje ich ścieżkę i niczego nie
dodaje.

### Czcionki

Dla zaznaczonego klipu napisów albo napisu panel Informacje pokazuje **Czcionki w filmie**: każdą czcionkę, którą film
zawiera, z nazwą rodziny, o którą prosi styl napisów, jej stylem (na przykład Bold) i nazwą pliku. Czcionki dodane przez
**Importuj** (TrueType, OpenType albo kolekcja) są w ten sam sposób wymienione w **Dodane czcionki**. NAS rysuje napisy
czcionkami filmu, dodanymi czcionkami i czcionkami pakietu (DejaVu Sans i wolne czcionki stylów ścieżki
opisanych niżej), nigdy innymi czcionkami z NAS. **Zapisz jako MKV** zostawia czcionki filmu i dołącza dodane. Na telefonie
te wiersze są na górze arkusza napisów.

Gdy nic nie jest zaznaczone, Informacje pokazują **Ścieżki napisów w pliku**, wszystkie, z formatem, językiem, tytułem i
czcionkami. Ścieżka ASS albo SSA wymienia każdą czcionkę, której używają jej style, i mówi, gdzie ona jest: **W filmie** z
nazwą pliku, **Dołączona do Rtorrent 16** albo nie ma jej w filmie. Brakującą czcionkę podgląd pokazuje krojem DejaVu Sans,
a odtwarzacz dobiera własną. Ścieżka SubRip nie ma własnej czcionki: podgląd pokazuje ją krojem DejaVu Sans, a odtwarzacz
swoim. Napisy PGS i VobSub to obrazy, więc nie używają czcionki.

### Styl ścieżki

Ścieżka napisów tekstowych ma w panelu Informacje (na telefonie w arkuszu napisów) **Styl ścieżki**:

- **Brak**: prosty styl opisany wyżej; ścieżka zostaje w formacie SubRip.
- **Kinowy (Alegreya Sans)**, **Kinowy (Lato)**, **Kinowy (Montserrat)** i **Kinowy (Proza Libre)**: wygląd napisów filmu
  na Blu-ray, jasne kremowe litery (#FFF0CF) z cienkim czarnym obrysem i bez cienia, na dole pośrodku. Te cztery style różnią
  się tylko wolną czcionką (licencja SIL Open Font License): Alegreya Sans Bold, Lato Semibold, Montserrat SemiBold albo
  Proza Libre SemiBold. Każda jest dobrana do napisów, na których ją zmierzono: ta sama wysokość liter i prawie ta sama
  szerokość; najbliżej liter tamtych napisów są Alegreya Sans i Proza Libre. Każda linia napisu jest zapisana w pliku ASS
  osobno, więc linie zachowują swój odstęp; linia, którą odtwarzacz sam złamie, ma odstęp swojej czcionki.

Pierwszy wybór wstawia napisy ścieżki do projektu, tak jak pierwsza edycja, a Cofnij go wycofuje. Przy zapisie ścieżka jest
zapisywana jako ASS w tym stylu, a do pliku dołączane są pliki czcionki stylu (odmiana prosta i kursywa); pliku czcionki, który film już zawiera, studio nie dołącza drugi raz. Rozmiary zależą od wysokości
klatki: na obrazie 1920×800 linia ma 50 pikseli wysokości, a wielka litera około 27. W filmie z czarnymi pasami w klatce
(klatka 1920×1080 z obrazem 2,40:1) napisy są większe niż w filmie bez pasów. Na ścieżce ASS lista zaczyna się od **Własne
style (ASS)**, czyli jej stylów bez zmian. Inny styl ścieżki zamienia ją w napisy SubRip w tym stylu: tekst zachowuje kursywę,
pogrubienie i położenie u góry obrazu, style ASS zostają zastąpione, a Cofnij przywraca ścieżkę ASS.

#### Własny styl

**Edytuj styl** pod listą otwiera pola wyglądu ścieżki, zaczynając od wyglądu, jaki ma teraz (własnego stylu ścieżki ASS,
stylu ścieżki z listy albo prostego stylu):

| Pole | Co ustawia |
| --- | --- |
| Czcionka | czcionkę, którą NAS ma: czcionki pakietu, czcionki zawarte w filmie i czcionki dodane przez **Importuj** |
| Rozmiar czcionki | wielkość liter |
| Pogrubienie, Kursywa | pogrubienie albo pochylenie całego tekstu (słowo oznaczone w tekście zostaje jak jest) |
| Wypełnienie | kolor liter |
| Obrys, Grubość obrysu | kolor i grubość obrysu wokół liter |
| Cień, Odległość cienia | kolor cienia i jak daleko w dół i w prawo pada; 0 to brak cienia |
| Tło | prostokąt jednego koloru za tekstem. Zajmuje miejsce obrysu, tak jak rysuje go ASS, więc odstęp tła to grubość obrysu |
| Pozycja | gdzie stoi tekst: u góry, na środku albo na dole, po lewej, pośrodku albo po prawej |
| Margines boczny, Margines pionowy | odległość od boków obrazu i od jego górnej albo dolnej krawędzi |

Rozmiary to piksele obrazu 1920 × 1080 i zmieniają się z wysokością obrazu, więc napisy wyglądają tak samo w kopii 720p
i 4K. Gdy pola są otwarte, obraz pokazuje ścieżkę w tym stylu (na telefonie arkusz napisów przesuwa się wtedy pod obraz,
żeby był widoczny); **Anuluj** zostawia ścieżkę bez zmian. **Zastosuj** nadaje
ścieżce ten styl jednym krokiem, który Cofnij wycofuje (ścieżka ASS staje się wtedy ścieżką SubRip w tym stylu), i zapamiętuje
go na NAS jako **Mój styl**: lista stylów każdej innej ścieżki napisów i pole **Styl ścieżki** w oknie **Przetłumacz napisy**
oferują wtedy **Mój styl**. Ścieżka, której własny styl nie jest Moim stylem, pokazuje na liście **Własny styl**.

**Zapisz jako MKV** zapisuje taką ścieżkę jako ASS w jej stylu i dołącza czcionkę, gdy pochodzi z pakietu (czcionka filmu
już jest w filmie, a dodana czcionka jest dołączana jak każda dodana). **Eksportuj** zachowuje styl w pliku ASS, który podaje
nazwę czcionki, ale nie może jej zawierać: odtwarzacz tego pliku musi mieć czcionkę zainstalowaną. SubRip i WebVTT nie
zachowają stylu ścieżki, a okno eksportu mówi to, gdy je wybierzesz. Gdy styl podaje czcionkę, której NAS nie ma (własny styl
ścieżki ASS może podawać `sans-serif`), edytor to mówi, obraz pokazuje DejaVu Sans, a zapisany plik zachowuje nazwę.

### Tłumaczenie i mowa (AI)

**Przetłumacz napisy**, **Utwórz napisy z mowy**, **Utwórz nową ścieżkę z lektorem**, **Podgląd lektora** i **Szybko utwórz film z lektorem**
działają na silniku wbudowanym albo w Twoich usługach, każdej z własnym kluczem API: OpenAI (albo Twój serwer zgodny
z OpenAI) i ElevenLabs.

| Funkcja | Wbudowany (na NAS-ie) | Z kluczem |
| --- | --- | --- |
| Przetłumacz napisy | Argos z angielskiego na polski; Bergamot (modele tłumaczenia z Firefoksa) dla pozostałych języków, przez angielski, gdy żaden z języków nie jest angielskim | OpenAI |
| Utwórz napisy z mowy | Whisper (whisper.cpp): large-v3-turbo albo small | OpenAI albo ElevenLabs |
| Utwórz nową ścieżkę z lektorem | głosy Piper, dwa albo trzy dla każdego języka: darkman, bass i gosia (polski), thorsten i kerstin (niemiecki), siwis i tom (francuski), serena i paola (włoski), pim i nathalie (niderlandzki), nst i alma (szwedzki), joe, norman i cori (angielski) | OpenAI albo ElevenLabs |
| Podgląd lektora | te same głosy Piper: ten wybrany dla języka ścieżki | OpenAI albo ElevenLabs |

Silnik wbudowany działa na NAS-ie. Przy pierwszym użyciu NAS pobiera
potrzebny program oraz model albo głos i zachowuje je na kolejne razy.

Ustawienia domyślne ustawiasz raz w miejscu **Biblioteka mediów → Tłumaczenie i mowa (AI)**, czyli w części ustawień
Biblioteki mediów zaraz po **Napisach**. Tak jak w innych grupach, każde pole ma znak „?”, który mówi, do czego służy. Najpierw
są klucze: **Klucz API OpenAI** i **Klucz API ElevenLabs**. „?” klucza mówi, które funkcje z niego korzystają, co NAS wysyła do
usługi i na co zezwolić, gdy tworzysz klucz albo ograniczasz jego uprawnienia, a obok jest odnośnik **Utwórz klucz w OpenAI**
albo **Utwórz klucz w ElevenLabs** (strona kluczy usługi, w nowej karcie). Wklej klucz i naciśnij **Zapisz i sprawdź**. NAS
zapisuje klucz w pliku, który może odczytać tylko administrator, i pyta usługę, z jakich modeli ten klucz może korzystać;
wiersz pod polem mówi **Klucz działa.** albo co jest nie tak. Panel nie pokazuje już klucza: w polu widać kropki, przycisk ma
napis **Sprawdź**, a nowy klucz wpisany w pole zastępuje zapisany. **Usuń klucz** usuwa go z NAS.

Jeśli klucz działa, ale brakuje mu uprawnienia, sprawdzenie mówi, którego, i na co zezwolić. Klucz ElevenLabs potrzebuje
uprawnień **Voices (Read)**, **Text to Speech** i **Speech to Text**; sprawdzenie odczytuje jeden głos Twojego konta, co nic
nie kosztuje.

Dalej jest jedno pole na każdą funkcję:

| Pole | Ustawienie domyślne dla | Co proponuje | Na początku wybrane |
| --- | --- | --- | --- |
| Tłumaczenie napisów | Przetłumacz napisy i Szybko utwórz film z lektorem | **Wbudowany (na NAS-ie)** i modele OpenAI dostępne dla Twojego klucza | Silnik wbudowany. Z zapisanym kluczem OpenAI `gpt-6-luna`, najtańszy model OpenAI: w naszym teście przetłumaczył napisy filmów prawie tak dobrze jak `gpt-6-astra`, który kosztuje sto razy więcej i zostaje na liście. |
| Rozpoznawanie mowy (mowa → napisy) | Utwórz napisy z mowy | **Wbudowany (na NAS-ie)** i modele OpenAI i ElevenLabs dostępne dla Twoich kluczy | Silnik wbudowany. Po zapisaniu klucza `whisper-1`, jedyny model OpenAI, który podaje czasy potrzebne do napisów; scribe_v3 w ElevenLabs. |
| Synteza mowy (napisy → mowa) | Utwórz nową ścieżkę z lektorem, Podgląd lektora i Szybko utwórz film z lektorem | **Wbudowany (na NAS-ie)** i modele OpenAI oraz ElevenLabs dostępne dla Twoich kluczy | Silnik wbudowany. Z zapisanym kluczem `gpt-audio-1.5` w OpenAI, eleven_v4 w ElevenLabs. |
| Głos | Głos, którym czyta synteza mowy | Na silniku wbudowanym głosy każdego języka, po jednym wierszu na język; głosy OpenAI; w ElevenLabs głosy Twojego konta i głosy z biblioteki głosów w języku panelu | Na silniku wbudowanym darkman dla polskiego i pierwszy głos każdego innego języka; `cedar` w OpenAI. |

Każda opcja podaje model i w kilku słowach mówi, czym jest; „?” pola mówi, dlaczego warto wybrać ten wybrany, na podstawie
naszych pomiarów i stron samych usług. Usługi podają tylko to, z czego może korzystać Twój klucz, a resztę modeli każda lista
pokazuje pod nagłówkiem **Pozostałe modele** (**OpenAI · Pozostałe modele**, **ElevenLabs · Pozostałe modele**). Modelu
wycofanego przez usługę panel nie proponuje, a przy modelu, który usługa wycofuje, podaje datę. Wybór zapisuje się od razu,
a pole mówi **Zapisano.**

Silnik wbudowany czyta każdy język jego własnymi głosami. Gdy jest wybrany, pole **Głos** ma po jednym wierszu na język,
najpierw język panelu: polski ma **darkman** (męski, spokojny, w stylu lektora; domyślny), **bass** (męski, bardzo niski)
i **gosia** (kobiecy); niemiecki, francuski, włoski, niderlandzki i szwedzki mają po dwa, angielski trzy (joe, norman i cori). Każdy głos ma przy nazwie opis
brzmienia, a na liście głos, którego nie ma jeszcze na NAS-ie, pokazuje, ile trzeba pobrać, na przykład **66,4 MiB do
pobrania**; po wybraniu jego wiersz mówi **Tego głosu nie ma jeszcze na NAS-ie. Zostanie pobrany przy pierwszym użyciu
(66,4 MiB).** Wybór zapisuje się od razu dla swojego języka;
zadanie czyta głosem wybranym dla języka swoich napisów, a część **Zaawansowane** okna może na jedno uruchomienie wybrać inny
głos tego języka. bass to głos wysokiej jakości: przygotowanie mowy tym głosem zajmuje NAS-owi około pięciu razy więcej czasu
niż głosem darkman. „?” pola **Głos** podaje licencję każdego głosu. Każdy wiersz ma własny przycisk odtwarzania, który czyta jedno
zdanie głosem z tego wiersza. Przycisk odtwarzania obok pola **Głos** czyta jedno zdanie wybranym głosem: w ElevenLabs to próbka udostępniona przez ElevenLabs,
w OpenAI zdanie przeczytane raz Twoim kluczem, które kosztuje tyle co kilka sekund mowy i potem zostaje na NAS, a przy głosie
wbudowanym zdanie przeczytane na NAS-ie. Przy pierwszym odtworzeniu głosu wbudowanego NAS może najpierw pobrać głos, a pole
mówi wtedy **Pobieranie głosu…**. **Podgląd lektora** to co innego: odtwarza film, a głos czyta w tym czasie jego napisy.

#### Dodaj własny głos Piper

Do głosów wbudowanych można dodać dowolny głos Piper, na przykład wytrenowany samodzielnie albo z listy głosów Piper, którego
pakiet nie zawiera. Głos Piper to dwa pliki: model głosu (`.onnx`) i jego plik ustawień (`.onnx.json`).

1. W polu **Głos**, przy silniku wbudowanym, naciśnij **Dodaj głos Piper**.
2. Naciśnij **Wybierz pliki** i zaznacz oba pliki naraz.
3. Naciśnij **Dodaj głos**. Okno pokazuje **Wysyłanie:** z liczbą wysłanych bajtów, a potem **Sprawdzanie głosu…**. Za pierwszym
   razem NAS może najpierw pobrać program lektora, a okno mówi wtedy **Pobieranie programu lektora (…)…**.

Zanim NAS zachowa głos, czyta nim przykładowe zdanie w jego języku. Głos pojawia się potem w wierszu swojego języka, za
wbudowanymi głosami tego języka, pod własną nazwą z dopiskiem **Twój głos**, na przykład **radio · Twój głos**. Wybierasz go tam
jak każdy inny głos, a jego przycisk odtwarzania odtwarza zdanie przeczytane przy sprawdzaniu. Pod wierszami każdy Twój głos ma
przycisk **Usuń**, który kasuje go z NAS-a; ścieżki mowy utworzone tym głosem zostają.

NAS odrzuca głos i nic z niego nie zachowuje, gdy:

- te dwa pliki nie są modelem głosu Piper i jego plikiem ustawień albo model ma ponad 250 MiB;
- program lektora nie potrafi wymawiać języka głosu (czyta po polsku, niemiecku, niderlandzku, szwedzku, francusku, włosku,
  angielsku, hiszpańsku i grecku);
- głos nie przeczyta przykładowego zdania, co zdarza się, gdy pliki pochodzą z dwóch różnych głosów;
- ten sam model jest już na NAS-ie.

Głos, którego nazwę ma już głos wbudowany jego języka, dostaje `_2` za nazwą. NAS przechowuje do dziesięciu Twoich głosów.
Przesyłane są tylko te dwa pliki, z Twojego komputera na NAS; dla głosu nic nie jest pobierane. Model z kilkoma mówcami czyta
głosem pierwszego z nich.

Przy włączonym przełączniku **Zaawansowane** na tej stronie pole **Adres usługi zgodnej z OpenAI** przyjmuje adres serwera
w Twojej sieci, do `/v1`, na przykład `http://192.168.1.20:8000/v1`. Panel nie potrafi ocenić modeli takiego serwera, więc wszystkie
pokazuje pod nagłówkiem **Pozostałe modele**.

Każde okno, które uruchamia funkcję (Przetłumacz napisy, Utwórz napisy z mowy, Utwórz nową ścieżkę z lektorem i Szybko utwórz film z lektorem),
ma swoje pola, jeden wiersz o tym, kto wykona pracę i co trafi dokąd, oraz ostrzeżenie, gdy jest potrzebne; znak „?” obok
tytułu otwiera nad oknem jego rozdział tej instrukcji. Każde może odejść od tych ustawień we własnej części **Zaawansowane**, na początku zwiniętej. Zwinięta mówi w jednym wierszu, z czego
skorzysta uruchomienie, na przykład **Zaawansowane · Domyślnie: Wbudowany (na NAS-ie), Argos**; model usługi ma nazwę, jaką nadaje mu usługa, na
przykład Eleven v4 Turbo. Rozwinięta pozwala wybrać **Silnik**, **Model** i w Szybko utwórz film z lektorem **Głos** z
przyciskiem odtwarzania (Utwórz nową ścieżkę z lektorem pokazuje głos u góry, jako jedyny wybór okna), tylko na to uruchomienie: niczego tam nie zapisuje, a jej „?”
mówi, gdzie są ustawienia domyślne. Z angielskiego na polski silnik wbudowany proponuje Argos i Bergamot, dla pozostałych
języków Bergamot. Silnik, który nie może działać, jest na liście, ale nie da się go wybrać, a część mówi dlaczego, na
przykład **OpenAI: brak klucza API. Dodaj go w ustawieniach Biblioteki mediów.**, z odnośnikiem **Biblioteka mediów →
Tłumaczenie i mowa (AI)**.

Co wychodzi z NAS i kiedy:

- **Przetłumacz napisy**: na silniku wbudowanym nic. Z OpenAI tekst napisów, gdy naciśniesz **Przetłumacz**; okno przed
  startem podaje liczbę napisów i znaków.
- **Utwórz napisy z mowy**: audio odtwarzane przez klip, jako WAV mono 16 kHz w częściach, do OpenAI albo ElevenLabs, gdy
  naciśniesz **Utwórz**.
- **Utwórz nową ścieżkę z lektorem**: na silniku wbudowanym nic. Z OpenAI albo ElevenLabs tekst napisów, które są na osi czasu,
  gdy naciśniesz **Utwórz ścieżkę**, bez formatowania; okno przed startem podaje liczbę napisów i znaków.
- **Podgląd lektora**: na silniku wbudowanym nic. Z OpenAI albo ElevenLabs tekst najbliższych napisów podczas odtwarzania
  z włączonym podglądem, bez formatowania.

NAS wysyła dźwięk klipu tylko przy Utwórz napisy z mowy i nie wysyła wideo. Każdy klucz trafia tylko
do swojej usługi, w nagłówku zapytania. NAS przechowuje oba klucze w jednym pliku, który może odczytać tylko administrator,
i żadne zadanie, dziennik ani plik projektu ich nie zawiera. Obowiązują warunki i ceny samych usług.

Każda z tych funkcji oprócz Podglądu lektora działa jako zadanie w Plikach. Na liście zadań pod przyciskiem na górnym pasku jej tytuł mówi, co robi
i na czym, na przykład **Tłumaczenie napisów · C2 → polski**, a w wierszu pod nim jest film. Kroki od kluczy do zapisanego
filmu opisuje [Tłumaczenie napisów i lektor AI krok po kroku](#tłumaczenie-napisów-i-lektor-ai-krok-po-kroku).

### Ile kosztuje lektor

Silnik wbudowany nic nie kosztuje. OpenAI i ElevenLabs liczą opłaty za to, co tłumaczą i czytają, według własnych cenników.
Tabela pokazuje, ile kosztuje jeden odcinek w każdej z tych usług, według cen odczytanych 14 listopada 2026 r. z
[cennika OpenAI](https://developers.openai.com/api/docs/pricing) i
[cennika API ElevenLabs](https://elevenlabs.io/pricing/api), w dolarach amerykańskich. Przykładem jest Halt and Catch Fire
S03E03, 42 minuty, z angielskimi napisami dla niesłyszących, przeczytany po polsku 14 listopada 2026 r. Tłumaczenie
dostaje wszystkie 694 napisy, 23 866 znaków po angielsku. W 651 z nich jest coś do przeczytania dla głosu (opisów dźwięków i
piosenek głos nie czyta): 21 417 znaków po polsku, z których głos OpenAI zrobił 34 minuty mowy.

| Etap | Silnik albo model | Jeden odcinek |
| --- | --- | --- |
| Tłumaczenie | Wbudowany (Argos, Bergamot) | za darmo |
| Tłumaczenie | GPT-6 Luna | poniżej 1 centa |
| Tłumaczenie | GPT-6.1 Terra | około 0,05 |
| Tłumaczenie | GPT-6.1 Sol | około 0,10 |
| Tłumaczenie | GPT-6 Astra | około 0,55 |
| Głos | Wbudowany (Piper) | za darmo |
| Głos | Eleven v4 Turbo, Eleven Flash v2.5, Eleven Turbo v2.5 | 0,86 |
| Głos | Eleven v4, Eleven v3, Eleven Multilingual v2 | 1,71 |
| Głos | TTS-1 / TTS-1 HD (OpenAI wycofuje oba 6 stycznia 2027 r.) | 0,32 / 0,64 |
| Głos | GPT-4o mini TTS (wycofywany 6 stycznia 2027 r.) | około 0,50 |
| Głos | GPT Audio 1.5 | około 2,80 |

Skąd te liczby:

- **Tłumaczenie**: OpenAI liczy tokeny. Zadanie wysyła napisy partiami po 40, za każdym razem z tymi samymi instrukcjami,
  w tym odcinku około 9000 tokenów na wejściu i 9000 na wyjściu (token to około 4 znaki po angielsku i 3 po polsku). GPT-6
  Luna kosztuje 0,10 za milion tokenów na wejściu i 0,50 na wyjściu, GPT-6.1 Terra 1 i 5, GPT-6.1 Sol 2 i 10, GPT-6 Astra 10
  i 50. Model, który przed odpowiedzią się zastanawia, liczy to zastanawianie jako tokeny na wyjściu, więc może kosztować
  więcej. Kwestie za długie na swój czas trafiają do tego samego modelu jeszcze raz, po 40 w zapytaniu, po krótszy tekst:
  tłumaczenie kosztuje trochę więcej, a głos dostaje mniej znaków.
- **ElevenLabs**: 0,08 za 1000 znaków w Eleven v4, Eleven v3 i Eleven Multilingual v2, 0,04 w Eleven v4 Turbo oraz modelach
  Flash i Turbo. Ta sama strona podaje, ile znaków obejmuje każdy plan, w kolejności planów: Starter (6 miesięcznie) 75 000
  znaków Eleven v4 albo 150 000 Eleven v4 Turbo, czyli około 3 albo 7 takich odcinków; Creator (22 miesięcznie) 275 000 albo
  550 000, około 12 albo 25; Pro (99 miesięcznie) 1 238 000 albo 2 475 000. Strona planów ElevenLabs podaje plany w kredytach,
  na przykład 30 000 miesięcznie w planie Starter.
- **TTS-1 i TTS-1 HD**: 15 i 30 za milion znaków tłumaczenia.
- **GPT Audio 1.5 i GPT-4o mini TTS**: OpenAI liczy mowę jako tokeny audio na wyjściu, 64 i 12 za milion. Cennik nie mówi, ile
  tokenów ma minuta mowy; [przewodnik po Realtime API](https://developers.openai.com/api/docs/guides/realtime-costs) liczy jeden
  token na każde 50 ms mówienia. W tym tempie 34 minuty to 40 800 tokenów: 2,61 z GPT Audio 1.5, do tego około 0,15 za tekst,
  z którym idzie każdy napis, i tekst odpowiedzi, oraz 0,49 z GPT-4o mini TTS. Dokładną kwotę pokazuje strona zużycia na koncie
  OpenAI.

Trzy przebiegi z 14 listopada 2026 r. na 3. sezonie Halt and Catch Fire:

| Odcinek | Tłumaczenie i głos | Trwało | Zapłacono |
| --- | --- | --- | --- |
| S03E02 (43 min, 756 napisów) | wbudowane, głos bass | 39 min | nic |
| S03E03 (42 min, 694 napisy) | GPT-6 Astra, GPT Audio 1.5 (głos ash) | 30 min | około 3,25 według tabeli: tłumaczenie i 636 przeczytanych napisów, 15 zostało z wcześniejszego przebiegu |
| S03E01 (44 min, 508 napisów) | niepotrzebne (polskie napisy), Eleven v4 Turbo z głosem z konta | 12 min | 150 napisów: 350 przyszło z historii ElevenLabs na koncie, a 8 zostało na NAS-ie. Wszystkie 508 (18 572 znaki) kosztowałyby 0,74 |

Drugi przebieg z tym samym głosem nie płaci dwa razy za ten sam napis. NAS przechowuje każdy napis przeczytany przez usługę,
osobno dla filmu, jego napisów i języka, przez 30 dni od ostatniego użycia przez lektora, i przechowuje też tłumaczenie: gdy
uruchomisz lektora ponownie z tym samym głosem, do usługi trafią tylko napisy jeszcze nieprzeczytane. Z ElevenLabs zadanie
bierze też z historii konta napis, który już tam jest (ten sam tekst, głos, model i ustawienia), a to nic nie kosztuje.
Silnik wbudowany czyta wszystko od nowa, za darmo.

### Utwórz napisy z mowy

Kliknij prawym przyciskiem nagłówek ścieżki audio albo jej klip (na telefonie przytrzymaj go) i wybierz **Utwórz napisy
z mowy** albo naciśnij przycisk o tej nazwie w panelu Informacje. Film bez ścieżki napisów ma ten sam przycisk pod napisem
**Ten film nie ma jeszcze ścieżki napisów.** na liście napisów, a pozycję o tej nazwie ma też menu samej osi czasu. Wybierz
język, w którym mówią w klipie: najpierw jest język ścieżki, potem **Wykryj automatycznie**, przy którym silnik sam rozpoznaje
język. Okno mówi, dokąd trafia audio, a jego część **Zaawansowane** pozwala wybrać na to uruchomienie silnik i model. Naciśnij
**Utwórz**. NAS bierze fragment audio, który odtwarza klip, w częściach po 10,5 minuty zachodzących na siebie o 30 sekund,
a pasek stanu pokazuje postęp i przycisk **Zatrzymaj**. Zadanie widać też w zadaniach Plików i na liście zadań u góry.

Silnik wbudowany to Whisper na NAS-ie (whisper.cpp), bez klucza. Jest domyślny, gdy nie zapisano
klucza OpenAI ani ElevenLabs. **Zaawansowane** proponuje dwa modele:

| Model | Do pobrania | Potrzebna wolna pamięć | 120 s mowy na Intel Core i5-1235U, na procesorze (8 wątków) | To samo na jego grafice Iris Xe |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| large-v3-turbo (domyślny) | 574 MB | około 1,1 GB | 136 s, trochę dłużej niż trwa film | 23 s |
| small | 190 MB | około 700 MB | 45 s, ale częściej myli słowa | 15 s |

Przy pierwszym uruchomieniu NAS pobiera program (około 3 MB, z serwera pobierania Rtorrent 16) i model (z Hugging Face)
i zachowuje oba na następne razy. Na NAS-ie z grafiką Intel rozpoznawanie działa na grafice: przy pierwszym uruchomieniu
NAS pobiera jeszcze program dla niej (około 22 MB), w wierszach zadania widać **Przetwarzanie: grafika Intel (Vulkan)**,
a procesor zostaje prawie wolny dla innych zadań NAS-a. Grafika starsza niż w Celeronie J3455 i w Core 6. generacji
(pokolenie Celeronów J1900 i N3150) tego nie obsłuży: pierwsze zadanie mówi o tym raz, a każde zadanie działa na
procesorze. Jeśli grafika zawiedzie w trakcie zadania, zadanie o tym mówi i działa dalej na procesorze od tej samej
części, więc nic nie przepada. Procesor z AVX2 (Intel Core, Intel N100, AMD Ryzen) uruchamia szybszą wersję programu.
Na procesorze bez niego (Celeron serii J i N w wielu NAS-ach) rozpoznawanie trwa wielokrotnie dłużej, więc taki NAS zaczyna
od modelu **small**, podobnie jak NAS z procesorem ARM. Zadanie, które znajdzie mniej wolnej pamięci, niż potrzebuje model,
kończy się przed startem i mówi, ile pamięci potrzeba.

Gdy zadanie się skończy, pojawi się nowa ścieżka napisów z napisem dla każdego segmentu zwróconego przez silnik (zwykle zdania
albo jego części), w miejscu, w którym klip go odtwarza, w wybranym języku albo, przy **Wykryj automatycznie**, w języku
rozpoznanym przez Whisper. **Przetłumacz napisy** i **Utwórz nową ścieżkę z lektorem** działają na niej jak na każdej ścieżce
napisów. ElevenLabs podaje czas każdego słowa, a NAS układa z nich napisy: napis
kończy się wraz ze zdaniem, przy przerwie dłuższej niż 0,8 sekundy albo zanim przekroczyłby 7 sekund lub 84 znaki. Zdanie
usłyszane w dwóch częściach trafia na ścieżkę raz. Te napisy należą do klatek filmu, tak jak napisy wpisane na nowej
ścieżce napisów, więc przesuwają się razem z wideo. Cofnij wycofuje całą ścieżkę. Jeśli wyjdziesz ze studia, zadanie działa dalej,
a ścieżka pojawi się, gdy następnym razem otworzysz film w studiu, najpóźniej dobę po zakończeniu zadania.

### Utwórz nową ścieżkę z lektorem

Kliknij nagłówek ścieżki napisów (na telefonie stuknij go) i wybierz **Utwórz nową ścieżkę z lektorem**. Głos odczytuje
napisy i tworzy nową ścieżkę z lektorem w tym projekcie, którą możesz tu edytować i miksować; film pozostaje bez zmian.
Gotowy film z lektorem w jednym kroku tworzy **Szybko utwórz film z lektorem**, jako nowy plik filmu obok tego. Dopóki NAS
odczytuje napisy ścieżki, okno pokazuje postęp, na przykład **Odczytywanie napisów: 40%**, a **Utwórz ścieżkę** czeka na
koniec. **Głos** z przyciskiem odtwarzania stoi u góry
jako jedyny wybór okna. Pod nim dane: **Synteza mowy** mówi, kto czyta (**Wbudowany (na NAS-ie)**, którego „?” mówi, że nic
nie opuszcza NAS-a, albo **ElevenLabs, z Twoim kluczem**), **Wysyłane do ElevenLabs** mówi przed startem, ile tekstu dostanie
usługa, na przykład „1020 napisów, znaków: 41 230”, a **Nowa ścieżka** podaje nazwę pliku. Ile to kosztuje, opisuje część
[Ile kosztuje lektor](#ile-kosztuje-lektor). **Zaawansowane** wybiera na to uruchomienie silnik i model. Naciśnij **Utwórz ścieżkę**.
„?” obok danej otwiera objaśnienie pod swoją linią, na telefonie i na komputerze, więc nie zasłania głosu ani przycisków;
„?” obok tytułu otwiera ten rozdział nad oknem.

Gdy zadanie trwa, wiersz pod osią czasu pokazuje procent i **Zatrzymaj**; edycja go nie zabiera, a odmowa jest pokazana na
czerwono osobno. Pokazuje je też przycisk **Zadania w tle** u góry. Po zakończeniu wiersz mówi „Ścieżka z lektorem A3 jest
gotowa na osi czasu. Powstała z C1.”, a **Pokaż plik** podaje nazwę pliku i jego folder. Nowa ścieżka nazywa się „Ścieżka z
lektorem (C1)”.

Na silniku wbudowanym NAS czyta głosem języka napisów: polskim, angielskim, niemieckim, francuskim, włoskim, niderlandzkim
albo szwedzkim, każdy ma do trzech głosów (angielski: joe, norman i cori). Gdy głos jest użyty pierwszy raz, NAS pobiera go
razem z programem. Dla języka bez głosu okno to mówi: ustaw język ścieżki w panelu Informacje albo wybierz OpenAI lub ElevenLabs
w części **Zaawansowane**. Ścieżka napisów obrazkowych nie ma tekstu do przeczytania: okno proponuje **Utwórz ścieżkę SRT**.
Zwinięta część **Zaawansowane** mówi, co zostanie uruchomione: ustawienia domyślne z miejsca Biblioteka mediów → Tłumaczenie i
mowa (AI), dopóki niczego nie zmieniasz, a wybrany silnik i model, gdy wybierzesz inny. Z OpenAI albo ElevenLabs NAS
wysyła do usługi tekst każdego napisu, bez formatowania; ElevenLabs proponuje głosy Twojego konta i głosy z biblioteki głosów,
a wybrany jest głos ustawiony w miejscu Biblioteka mediów → Tłumaczenie i mowa (AI).

Mowa jest układana tak samo jak w **Szybko utwórz film z lektorem**: każda kwestia zaczyna się 0,85 s po swoim napisie, gdy ma na to miejsce,
tak jak u lektorów zmierzonych w prawdziwych filmach, a dwie kwestie nigdy nie brzmią naraz. Długa kwestia zaczyna się wcześniej, najwcześniej razem z napisem;
kwestię, która dalej się nie mieści, NAS przyspiesza najwyżej 1,1 raza bez zmiany wysokości głosu, dla każdego głosu, a następna kwestia czeka około pół
sekundy po niej, najdłużej do 2,5 s po swoim napisie. Krótka kwestia, do trzech słów, dla której nie ma miejsca, jest pomijana, a kwestia, która nie mieści się nawet wtedy, kończy się na
pauzie przed następną. Opisy dźwięków
w nawiasach, wiersze z ♪ i imiona mówiących pisane wielkimi literami nie są czytane, a napis bez tekstu jest pomijany. Głos jest
obcinany poniżej 50 Hz, jak w lektorze.

Zanim cokolwiek zostanie przeczytane, okno mówi, które kwestie nie mieszczą się w tempie głosu, tak jak **Szybko utwórz film
z lektorem** ([Kwestie, które się nie mieszczą](files#voice-over-fit)): polska kwestia jest skracana na NAS-ie, a krótka
pomijana, a **Pokaż kwestie** wyświetla ich listę, każdą z przełącznikiem **Czytaj w całości**. Nie pyta przy tym żadnej usługi.
Nowa ścieżka oznacza potem każdą kwestię skróconą, pominiętą albo urwaną na pauzie małym znacznikiem u dołu, w kolorze
akcentu dla krótszego tekstu. Zaznacz klip tej ścieżki, a **Informacje** wymienią oznaczone kwestie pod nim, na przykład
„2 kwestie skrócone, pominięte lub urwane”; stuknij jedną, żeby ją otworzyć. Okno pokazuje pełny tekst, to, co jest w ścieżce,
i **Tekst do przeczytania** z krótszym tekstem (z pełnym dla kwestii pominiętej albo urwanej). Zmień go i naciśnij
**Przeczytaj tę kwestię ponownie**: tylko ta kwestia zostanie przeczytana Twoimi słowami, a okno mówi, ile to kosztuje, na
przykład „OpenAI przeczyta tę kwestię ponownie: 18 znaków, płatnych z Twojego klucza API. Pozostałe kwestie zostają tak, jak je
przeczytano.”. Nowy odczyt zajmuje miejsce starej ścieżki, z jej nazwą. Na silniku wbudowanym NAS czyta ścieżkę ponownie
z tą kwestią zmienioną; nic to nie kosztuje.

Mowa zostaje zapisana obok projektu jako plik FLAC nazwany od filmu, ścieżki i nazwy głosu, na przykład
`Film (C1, darkman).flac`; jeśli ta nazwa jest zajęta, plik dostaje `(2)`. Pojawia się jako nowa ścieżka audio w języku ścieżki
napisów, z osobnym klipem dla każdego fragmentu mowy, więc kwestię można przesunąć, przyciąć albo usunąć jak każdy klip. Klipy
nie są połączone z wideo, więc późniejsze cięcie wideo ich nie przesuwa. Jeśli ścieżka nie jest już potrzebna, usuń ją i plik.

Utworzona jeszcze raz z tej samej ścieżki napisów w tym samym języku z OpenAI albo ElevenLabs, ścieżka prosi usługę tylko
o napisy, których tekst się zmienił: NAS zachowuje każdą otrzymaną odpowiedź, a z ElevenLabs pobiera z historii konta odczyty,
za które już zapłacono. Głos wbudowany czyta wszystkie napisy od nowa; nic to nie kosztuje.

### Miks lektora ze ścieżką audio

Kliknij prawym przyciskiem nagłówek ścieżki utworzonej przez **Utwórz nową ścieżkę z lektorem** (na telefonie przytrzymaj go)
i w górnym rzędzie menu stuknij **Zmiksuj z A1**. Kafelek podaje ścieżkę audio, z którą głos jest zmiksowany, a zanim to
nastąpi, pierwszą ścieżkę audio, z którą da się go zmiksować; każda inna taka ścieżka ma niżej własną pozycję, na przykład
**Zmiksuj z A2**. Obie są wtedy
miksowane tak, jak **Szybko utwórz film z lektorem** miksuje swoją nową ścieżkę: głos w kanale centralnym (w ścieżce stereo w obu kanałach,
w każdym o 3 dB ciszej), ustawiony względem głośności ścieżki audio projektu, względem której został zmierzony przy tworzeniu, w
chwilach, gdy na ekranie są napisy, a oryginał ściszony tak, jak mówi profil. **Dialogi ściszane pod głosem**, domyślny, zostawia oryginał na jego poziomie i gdy
mówi lektor, ścisza tylko tam, gdzie są dialogi: kanał centralny o 10 dB. Głos ma głośność dialogów oryginału, a ścieżka mowy
jest przygotowana według pomiarów głosu przy jej tworzeniu. Ścieżka stereo albo mono przy pierwszym miksie dostaje Klasycznego
lektora: Studio nie wydziela z niej dialogów, a z tym profilem ściszałoby całą ścieżkę o 10 dB przy każdej kwestii. **Klasyczny lektor** to sposób, w jaki zmiksowano cztery z sześciu zmierzonych polskich ścieżek lektorskich: oryginał przez cały czas o 6,5 dB ciszej, głos 2,5 LU
poniżej dialogów oryginału. Ścieżka lektora utworzona we wcześniejszej wersji zachowuje wcześniejszą zasadę: głos 1,5 LU poniżej
głośności całego oryginału.
**Film ściszany pod głosem** ścisza oryginał przez cały czas o 1,8 dB i o 19 dB więcej pod każdym klipem ścieżki mowy, przez 0,75 s
od 0,25 s przed głosem, i podgłaśnia go przez 0,8 s po nim. **Cichy lektor** ścisza oryginał tylko o 2,5 dB, a głos jest tak
głośny jak film. **Film lekko ściszany pod głosem** ścisza oryginał przez cały czas o 3,7 dB, a gdy lektor mówi, o 1,8 dB
więcej. Gdy głos podniósłby szczyt rzeczywisty ścieżki ponad wyższą z dwóch wartości:
jej własny szczyt i -1 dBTP, cała ścieżka jest ściszana o różnicę. Podgląd odtwarza miks tak samo, a **Zapisz jako MKV**
zapisuje obie jako jedną ścieżkę, wybraną, z głosem w środku; jego okno pokazuje ścieżkę mowy jako idącą **do kanału C** tej
ścieżki (**L+R** w ścieżce stereo). Kafelek świeci, dopóki głos jest zmiksowany: stuknij go jeszcze raz, aby cofnąć miks, albo
użyj Cofnij.

*Rysunek: Menu ścieżki z lektorem zmiksowanej z A1: Zmiksuj z A1 podświetlone w górnym rzędzie, niżej Zmiksuj z A2, potem profil*

Wybrana ścieżka zachowuje nazwę i język. Aby zachować też oryginał, najpierw użyj na nim **Duplikuj ścieżkę** i zmiksuj mowę
z kopią, a kopię nazwij w panelu Informacje, na przykład Polski (lektor). Gdy ścieżka jest zmiksowana, **Profil lektora**
w tym samym menu zmienia profil; poziom oryginału, poziom głosu i jego początek zmieniają się od razu. W ścieżce z kanałem
centralnym **Ściszanie pod lektorem** w tym samym menu ma **Wszystkie kanały** albo **Tylko kanał centralny** (od niego zaczyna
profil **Dialogi ściszane pod głosem**, pozostałe profile od wszystkich kanałów):
wtedy ściszany jest tylko C, gdzie filmy mają dialogi, tak jak profil ścisza film (przez cały czas, a pod głosem mocniej, jeśli
profil tak robi), a pozostałe kanały zostają na swoim poziomie, w podglądzie i w zapisanej ścieżce. Ścieżka stereo nie ma w Studiu kanału centralnego, więc cichnie cały jej dźwięk; kanał centralny ze
ścieżki stereo potrafi utworzyć **Szybko utwórz film z lektorem** (przewodnik Pliki, [Szybko utwórz film z lektorem](files#voice-over)).

### Podgląd lektora

Żeby usłyszeć ścieżkę napisów czytaną na głos, zanim zrobisz z niej ścieżkę audio, kliknij prawym przyciskiem jej nagłówek (na
telefonie przytrzymaj go) i wybierz **Podgląd lektora** albo zaznacz to pole w panelu Informacje. To przełącznik i nie ma części
**Zaawansowane**: czyta według ustawień domyślnych **Synteza mowy** i **Głos** z miejsca Biblioteka mediów →
Tłumaczenie i mowa (AI). Podczas odtwarzania prosi o najbliższe napisy: cztery następne, które zaczynają się w ciągu 20 sekund
od wskaźnika bieżącego czasu, po dwa naraz. Tekst każdego napisu jest czytany raz, bez formatowania, a mowa zostaje w pamięci
podręcznej studia, więc ponowne odtworzenie tego samego fragmentu nie wymaga już zapytań. Odtwarzanie czeka do 3 sekund na
napis, który zaczyna się w pierwszej sekundzie.

Na silniku wbudowanym NAS czyta każdy napis głosem Piper wybranym dla języka ścieżki, na przykład darkman dla ścieżki po polsku. Dopóki tego
głosu nie ma jeszcze na NAS-ie, pierwsze napisy są pomijane z komunikatem **NAS pobiera wbudowany głos. Podgląd lektora zacznie
czytać napisy, gdy głos będzie na miejscu.**, a kolejne są czytane, gdy głos już jest. Na ścieżce bez ustawionego języka albo
w języku bez głosu wbudowanego podgląd się zatrzymuje z komunikatem **Silnik wbudowany nie ma głosu dla języka tych napisów.**
Z OpenAI albo ElevenLabs NAS wysyła do usługi tekst każdego napisu.

Każdy wypowiedziany napis jest układany i miksowany tak, jak robi to **Szybko utwórz film z lektorem** z profilem **Klasyczny
lektor** (zobacz [Miks lektora ze ścieżką audio](#miks-lektora-ze-ścieżką-audio)): 0,85 s po początku napisu, wcześniej albo trochę szybciej,
gdy jest długi, krótki jest pomijany, gdy nie ma na niego miejsca, i nigdy nie nachodzi na poprzedni; a gdy podgląd jest
włączony, wszystkie ścieżki audio grają o 6,5 dB ciszej. Na komputerze wskaźniki audio pokazują mowę jako osobną
ścieżkę, na przykład C1, obok ściszanych ścieżek.

Na głos czytana jest jedna ścieżka napisów naraz: włączenie podglądu na innej ścieżce wyłącza go na pierwszej. Nic nie jest
zapisywane. Przełącznik nie należy do projektu ani do historii cofania, a Zapisz jako MKV nigdy nie zawiera tej mowy. Podgląd
wyłącza się, gdy go wyłączysz, wyjdziesz ze studia albo usuniesz ścieżkę.

Jeśli mowy nie da się zrobić, przełącznik się wyłącza, a pasek stanu podaje przyczynę, na przykład **Zatrzymano podgląd
lektora. Usługa mowy odrzuciła klucz API. Sprawdź klucz w miejscu: Biblioteka mediów → Tłumaczenie i mowa (AI).** Film gra
dalej bez mowy. Zajęta usługa albo napis odrzucony przez usługę pomija ten napis z jednym komunikatem, a o następne napisy NAS
prosi dalej. O napis, który zaczął się przed wskaźnikiem bieżącego czasu, po przeskoku w jego środek, NAS nie prosi; mowa, która
przyszła z opóźnieniem, brzmi od miejsca, w którym byłaby teraz.

### Przetłumacz napisy

Kliknij prawym przyciskiem nagłówek ścieżki napisów (na telefonie przytrzymaj go) i wybierz **Przetłumacz napisy** albo naciśnij
przycisk o tej nazwie w panelu Informacje. Okno pokazuje język napisów, jeśli ścieżka go ma, i proponuje pozostałe języki: wybierz
język, na który chcesz przetłumaczyć napisy, i naciśnij **Przetłumacz**. Okno otwiera się z pierwszym z tych języków, który
proponuje (języka samych napisów nie proponuje nigdy): polski przy polskim panelu, język wybrany ostatnio w tym oknie albo
w **Szybko utwórz film z lektorem**, język panelu, polski, angielski. Okno mówi, który silnik tłumaczy i co wychodzi z NAS,
a jego część **Zaawansowane** pozwala wybrać na to uruchomienie silnik i model. Napisy w postaci obrazów (PGS, VobSub) nie mają
tekstu, więc nie można ich przetłumaczyć.

Na silniku wbudowanym NAS tłumaczy sam i nic nie wychodzi na zewnątrz. Silnik wbudowany potrzebuje języka napisów: na ścieżce
bez języka okno to mówi, a **Przetłumacz** jest niedostępne, dopóki nie ustawisz języka ścieżki w panelu Informacje albo nie
wybierzesz OpenAI w części **Zaawansowane**. Okno mówi to też o parze języków, której silnik wbudowany nie tłumaczy (na przykład
z hiszpańskiego na polski). Za pierwszym razem NAS pobiera program tłumaczący i model.

Z OpenAI NAS wysyła tekst napisów do modelu, po najwyżej 40 napisów naraz, każdy napis jako jedną linię z jego podziałami
wierszy i znacznikami formatowania, takimi jak `{\i1}` albo `<i>`. Sprawdza każdą odpowiedź: jedna linia na każdy napis, w tej
samej kolejności, z tymi samymi znacznikami. Gdy tłumaczenie dzieli się na wiersze inaczej niż napis, NAS łamie je sam:
w dialogu każda osoba dostaje swój wiersz, inny tekst zostaje w jednym wierszu do 42 znaków, a dłuższy wiersz jest dzielony na
dwa w pobliżu środka, po przecinku albo kropce, jeśli jest tam któryś z nich. O odpowiedź, która się nie zgadza, prosi jeszcze
raz. Jeśli druga też się nie zgadza, zadanie się zatrzymuje i niczego nie dodaje, a pasek stanu podaje numery napisów: **Model
gpt-6-luna nie zwrócił poprawnego tłumaczenia napisów 41–80. Spróbuj ponownie lub wybierz inny model tłumaczenia w miejscu:
Biblioteka mediów → Tłumaczenie i mowa (AI).**

Napisy bez tekstu nie są tłumaczone i zostają bez zmian. Pasek stanu pokazuje postęp i przycisk **Zatrzymaj**, a zadanie widać
też w zadaniach Plików.

Pole **Styl ścieżki** w oknie mówi, jak wygląda nowa ścieżka: **Jak w C1** zachowuje format i style starej ścieżki, **Brak**
daje proste napisy SubRip, a styl taki jak **Kinowy (Lato)** daje napisy SubRip w tym stylu, które **Zapisz jako MKV**
zapisuje jako ASS (zobacz [Styl ścieżki](#styl-ścieżki)).

Gdy zadanie się skończy, tuż pod starą ścieżką pojawi się nowa ścieżka napisów: te same napisy w tych samych miejscach,
z przetłumaczonym tekstem, w wybranym stylu ścieżki. Jej nazwa to nazwa języka w języku panelu, na przykład Polski, jej język
jest ustawiony na ten język i to ją widać na obrazie. Cofnij wycofuje całą ścieżkę. Jeśli wyjdziesz ze studia, zadanie działa
dalej, a ścieżka pojawi się, gdy następnym razem otworzysz film w studiu, najpóźniej dobę po zakończeniu zadania. Usunięcie albo
przeniesienie pliku projektu zatrzymuje zadanie.

### Dopasuj czasy do innej ścieżki napisów

Kliknij prawym przyciskiem nagłówek ścieżki napisów (na telefonie przytrzymaj go) i wybierz **Dopasuj czasy do C1** albo
naciśnij ten przycisk w panelu Informacje. Nic się nie zmienia, dopóki nie naciśniesz **Zastosuj**, a Ctrl+Z cofa wszystkie
napisy jednym krokiem.

- Tłumaczenie zachowuje czasy ścieżki, z której powstało, napis po napisie, więc samo do niej pasuje. Okno pokazuje **Czasy
  z:** C1 i **Przesunięte napisy:** 0 z 829 oraz mówi, że napisy już pasują. Gdy C1 przesunięto po tłumaczeniu (przez
  **Dopasuj napisy do mowy**, **Przesuń napisy** albo **Synchronizacja punktowa**), **Zastosuj** daje każdemu
  przetłumaczonemu napisowi czasy jego oryginału.
- Napisy z innego pliku są porównywane z C1 tak, jak **Dopasuj napisy do mowy** porównuje je z mową, a napisy C1 grają rolę
  mowy: okno pokazuje **Klatki na sekundę:** albo **Prędkość:**, **Przesunięcie:** i **Pasujące fragmenty:**, a **Zastosuj**
  przesuwa je wszystkie. Napisy do innej wersji filmu, z dodanymi albo usuniętymi scenami, nie pasują w całości nigdzie i okno
  to mówi; ustaw wtedy ręcznie dwa napisy narzędziem **Synchronizacja punktowa**.

### Szybko utwórz film z lektorem

Ścieżka napisów, która pochodzi z jednej ze ścieżek napisów filmu, ma **Szybko utwórz film z lektorem** w menu nagłówka i w panelu Informacje.
Otwiera okno Plików o tej nazwie dla tego filmu, z wybranymi tymi napisami: zadanie robi obok filmu nowy plik MKV ze
ścieżką lektora zmiksowaną z dźwiękiem filmu, a film i projekt zostawia bez zmian. Zadanie widać w zadaniach Plików. Silniki
bierze z pól **Tłumaczenie napisów** i **Synteza mowy** w miejscu Biblioteka mediów → Tłumaczenie i mowa (AI), a jego część
**Zaawansowane** pozwala na jedno zadanie wybrać inne. Przewodnik po Plikach opisuje to w części
[Szybko utwórz film z lektorem](files#voice-over).

## Podgląd

**Odtwórz** uruchamia obraz i wszystkie ścieżki, które nie są wyciszone. **M** od razu wycisza ścieżkę, a **S** zostawia tylko ścieżki
solo. Za końcem obrazu dźwięk gra dalej na ostatniej klatce. J idzie wstecz, a L do ośmiu razy szybciej, oba bez dźwięku.

Obraz gra z kawałków skopiowanych z filmu, więc NAS tylko czyta dysk. Po zatrzymaniu widzisz dokładną klatkę zdekodowaną na NAS-ie, a
podgląd pokazuje napis **Dokładna klatka**.

Żeby przejść klatka po klatce, zatrzymaj film i naciskaj strzałkę w lewo lub w prawo albo przyciski obok **Odtwórz**. Z Shift krok
ma pięć klatek. Krok liczy się od klatki widocznej na ekranie, więc po zatrzymaniu w połowie klatki strzałka w prawo pokazuje
następną. Podgląd od razu pokazuje klatkę z wideo, a gdy przestaniesz naciskać, zastępuje ją dokładną klatką z NAS-a, więc dziesięć
szybkich kroków to jedno pytanie do NAS-a. Kod czasowy obok przycisków podaje godziny, minuty, sekundy i klatki, a za nim stoi
liczba klatek na sekundę filmu, na przykład 23,976 fps.

**Wskaźniki audio** stoją obok obrazu. Każda słyszalna ścieżka ma słupek na każdy kanał: FL, FR, C, LFE, SL i SR dla 5.1, za nimi
BL i BR dla 7.1, a L i R dla stereo. **Master** to stereo, które trafia do głośników. Jaśniejsza część słupka to szczyt, pełna to
poziom RMS, na skali od −60 do 0 dBFS. Lampka nad słupkiem robi się czerwona, gdy dźwięk dochodzi do pełnej skali, i świeci tak
2 sekundy. Wyciszona ścieżka znika ze wskaźników. Słupki ruszają się podczas odtwarzania i gasną po zatrzymaniu. Na telefonie jeden
pasek pod obrazem pokazuje master, lewy kanał nad prawym.

Ścieżka 5.1 lub 7.1 gra w stereo, zmiksowana tak, jak miksuje FFmpeg, bez LFE. Gdy przeglądarka nie umie zdekodować wszystkich
kanałów ścieżki, ta ścieżka gra jako stereo z FFmpeg, a wskaźniki pokazują ją jako L i R.

Gdy przeglądarka nie umie odtworzyć obrazu filmu, podgląd pokazuje **Robię kopię do podglądu: 12 %**. Kopia to H.264 najwyżej 960x540,
robiona na grafice Intel albo karcie NVIDIA, gdy NAS ją ma, a w przeciwnym razie na procesorze,
zostaje w pamięci podręcznej i powstaje ponownie tylko wtedy, gdy pamięć ją straci. Na małym NAS-ie może trwać dłużej niż film. Do tego czasu gra dźwięk, a
podgląd pokazuje klatki kluczowe. Gdy wyjdziesz ze studia w trakcie robienia kopii, studio zapyta, czy ma ją robić dalej.
**Zatrzymaj** kończy ją, a przy następnym wejściu kopia zacznie się od nowa.

Kształty fali i miniatury pojawiają się w ciągu pierwszych minut. NAS rysuje kształty fali wszystkich ścieżek audio filmu
w jednym odczycie pliku, więc przy dużym filmie A2 i A3 rosną razem z A1. Dopóki kształt fali ścieżki nie jest gotowy,
ścieżka to pokazuje: czeka w kolejce, jest rysowany (z procentem) albo czeka na wolną pamięć NAS-a. Gdy połączenie na
chwilę zniknie, studio samo zapyta NAS ponownie i kształty fali rysują się dalej.

Przeglądarka w telefonie trzyma mniej sekund obrazu niż ta w komputerze. Przy dużym filmie studio sprawdza, ile mieści, i
pobiera obraz tylko na tyle do przodu, więc obraz gra dalej. Kroki cofania zapisane w przeglądarce zajmują mało miejsca, a
najpierw znikają kroki najdawniej otwieranych filmów. Po dużym przybliżeniu ścieżka pokazuje próbki, więc znacznik
trafi dokładnie w początek dźwięku.

## Zapisz jako MKV

**Zapisz jako MKV** otwiera to samo okno zapisu co Narzędzia MKV: **Z:**, **Do:** z katalogami, **Nazwa:** z plikiem, który
powstanie, potem wiersz na każdą ścieżkę, **Rozdziały:**, rozmiar i wolne miejsce po zapisie.

W części **Pominięte lub zmienione** okno wymienia, czego zapis MKV nie zachowa z filmu, na przykład nowe identyfikatory ścieżek.
Zaznacz każdy wiersz, żeby zapisać. Wiersz na czerwono zatrzymuje zapis i mówi dlaczego.

Odznacz ścieżkę, żeby ją pominąć. Wyciszona ścieżka startuje odznaczona.

Zmieniona ścieżka napisów jest zapisywana od nowa ze swoich napisów, przycięta tam, gdzie są przycięte jej klipy, jako SubRip
albo jako ASS, tak jak ścieżka, z której pochodzi; ścieżka WebVTT staje się SubRip. Ścieżka napisów bez zmian jest kopiowana z filmu
jak dotąd. Ścieżka napisów bez własnego klipu (z **Dodaj ścieżkę napisów**, **Utwórz napisy z mowy** albo tłumaczenie takiej
ścieżki) zapisuje się ze swoich napisów, jest zaznaczona jak każda inna, a **Eksportuj** też ją zapisuje.

Ścieżka dźwiękowa, która została w całości, jest kopiowana. Zmieniona jest kodowana w swoim kodeku i bitrate, a we FLAC, gdy źródło to
DTS albo TrueHD. Zgranie WAV lub FLAC zostaje FLAC-iem. Cięcie obrazu koduje wszystkie ścieżki dźwiękowe, bo skopiowanego dźwięku nie da
się przyciąć dokładnie. Rozdziały przesuwają się z cięciami, a podsumowanie wymienia rozdział, który leży w całości w usuniętej części.
Okładka nie przechodzi do nowego pliku, a podsumowanie o tym mówi.

Zapis to zadanie w Plikach, po kolei z Konwersją, i można je zatrzymać w każdej chwili. Nowy plik jest sprawdzany,
zanim się pojawi. Istniejący plik nigdy nie jest zastępowany: nowy dostaje kolejną wolną nazwę. Jeśli źródło zmieni się w czasie zapisu,
zadanie kończy się błędem i niczego nie zapisuje.

Gdy nowy plik już jest, zadanie mierzy każdą zapisaną ścieżkę dźwiękową. Skopiowana ścieżka to dźwięk filmu bez zmian, więc
nie jest mierzona. W tym czasie wiersz zadania mówi „Pomiar poziomów: 40 %”. Potem zadanie dopisuje dla każdej ścieżki wiersz
z głośnością i zakresem głośności, na przykład „Dźwięk 2 (Polski): głośność −21,4 LUFS, zakres głośności 7,9 LU”, albo
przed → po, gdy Studio zmierzyło wcześniej ścieżkę źródłową. **Zatrzymaj** kończy wtedy tylko pomiar: plik jest już zapisany.

## Tłumaczenie napisów i lektor AI krok po kroku

W tym przykładzie Studio tłumaczy napisy filmu modelem językowym i dodaje lektora: jeden głos czyta tłumaczenie na
dźwięku filmu, który gra ciszej. Korzysta z **Przetłumacz napisy**, **Podgląd lektora** i **Utwórz nową ścieżkę z lektorem**
z Twoimi kluczami API: OpenAI do tłumaczenia, a OpenAI albo ElevenLabs do głosu. Każda usługa pobiera opłaty według
własnego cennika. Te trzy funkcje działają też bez klucza na silniku wbudowanym, dla języków, które ma
([Tłumaczenie i mowa (AI)](#tłumaczenie-i-mowa-ai)). Wątek na forum
[Tłumaczenie napisów przez AI i lektor AI w Studiu](https://forum.qnap.net.pl/threads/rtorrent-16-tlumaczenie-napisow-przez-ai-i-lektor-ai-w-studiu.46362/)
pokazuje te same kroki z krótkimi klipami wyniku.

### Klucze

*Rysunek: Tłumaczenie i mowa (AI) z zapisanymi oboma kluczami*

1. Otwórz **Bibliotekę mediów** i przewiń do części **Tłumaczenie i mowa (AI)**, po **Napisach**. Wklej klucz OpenAI w pole
   **Klucz API OpenAI** i naciśnij **Zapisz i sprawdź**; gdy klucz jest już zapisany, przycisk ma napis
   **Sprawdź**. NAS zapisuje klucz i pyta OpenAI, z jakich modeli może korzystać. Wiersz pod polem mówi **Klucz działa.**
2. Żeby czytać na głos albo tworzyć napisy z mowy przez ElevenLabs, wklej jego klucz w pole **Klucz API ElevenLabs**
   i naciśnij jego **Zapisz i sprawdź**. Wybierz **Głos**; przycisk obok odtwarza próbkę.
3. Pola **Rozpoznawanie mowy (mowa → napisy)** i **Synteza mowy (napisy → mowa)** proponują modele obu usług,
   a Synteza mowy także silnik wbudowany: wybrany model jest ustawieniem domyślnym i decyduje, która usługa wykona pracę.
   **Tłumaczenie napisów** proponuje silnik wbudowany i modele OpenAI. Wybór zapisuje się od razu, a każde okno może na jedno
   uruchomienie wybrać inny w części **Zaawansowane**.

Panel nie pokazuje już zapisanego klucza. W polu widać kropki, a nowy klucz wpisany w pole zastępuje zapisany.

### Film i scena

W Plikach otwórz menu filmu i w grupie **Narzędzia** wybierz **Studio**. Studio nie zmienia filmu, a zmiany zapisuje
w pliku projektu obok niego.

Żeby pracować na jednej scenie, ustaw wskaźnik bieżącego czasu na jej początku, naciśnij Ctrl+K (**Podziel klip**),
kliknij klip wideo przed cięciem i naciśnij Shift+Delete (**Usuń i zamknij lukę**). Potem ustaw wskaźnik na końcu sceny,
znów naciśnij Ctrl+K, kliknij klip wideo za cięciem i naciśnij Shift+Delete. Na ścieżce wideo cięcie przesuwa się na
najbliższą klatkę kluczową. **Utwórz nową ścieżkę z lektorem** i **Utwórz napisy z mowy** biorą tylko to, co zostało na osi
czasu, a **Przetłumacz napisy** bierze wszystkie napisy ścieżki.

### Tłumaczenie

Kliknij prawym przyciskiem nagłówek ścieżki napisów (na telefonie przytrzymaj go).

*Rysunek: Menu nagłówka ścieżki napisów*

W menu są **Przetłumacz napisy**, **Utwórz nową ścieżkę z lektorem** i przełącznik **Podgląd lektora**.
Wybierz **Przetłumacz napisy**.

*Rysunek: Okno Przetłumacz napisy*

W polu **Język docelowy** wybierz język, na przykład polski. Pole **Styl ścieżki** pod nim zostaw na **Jak w C1**
(wygląd oryginalnych napisów), chyba że nowe napisy mają mieć styl taki jak Kinowy (Lato). Wiersz **Zaawansowane** mówi, z czego domyślnie
skorzysta uruchomienie, tutaj z OpenAI i modelu GPT-6 Luna z miejsca Biblioteka mediów → Tłumaczenie i mowa (AI); rozwiń go,
żeby tylko na to uruchomienie wybrać inny silnik albo model, na przykład silnik wbudowany. Okno mówi, co wysyła:
„OpenAI przetłumaczy 46 napisów (znaków: 1984) na nową ścieżkę napisów z użyciem Twojego klucza API.” Wideo i dźwięk zostają na NAS. Naciśnij
**Przetłumacz**. Wiersz pod osią czasu pokazuje procent i **Zatrzymaj**, a zadanie widać też pod przyciskiem **Zadania w
tle** u góry. W OpenAI napisy całego filmu (około 1000) tłumaczą się kilka minut.

Po zakończeniu zadania pod starą ścieżką pojawia się nowa ścieżka napisów, nazwana od języka (na przykład Polski),
z tymi samymi czasami napisów, i to ją widać na obrazie (oko na jej nagłówku jest włączone).

### Film bez napisów w języku oryginału

Kliknij prawym przyciskiem nagłówek ścieżki audio (na telefonie przytrzymaj go) i wybierz **Utwórz napisy z mowy**.
W polu **Język** zostaw język ścieżki albo wybierz **Wykryj automatycznie** i naciśnij **Utwórz**. Bez klucza mowę rozpoznaje
Whisper na NAS-ie. Studio dodaje nową ścieżkę napisów. Przetłumacz ją jak wyżej.

ElevenLabs podaje czas każdego słowa, więc napis zaczyna się z pierwszym słowem i kończy z ostatnim. Krótki napis
wydłuż, żeby był widoczny co najmniej 2 sekundy: przeciągnij jego prawą krawędź na osi czasu.

### Odsłuch przed nagraniem

Przyciskiem **M** na nagłówku wycisz ścieżkę audio, której nie chcesz słyszeć pod lektorem, na przykład polski dubbing
filmu. W menu nagłówka przetłumaczonej ścieżki napisów włącz **Podgląd lektora** i odtwórz scenę. Słyszysz napisy czytane
na bieżąco głosem z pól **Synteza mowy** i **Głos**, a wszystkie ścieżki audio grają o 6,5 dB ciszej, jak w zapisanym lektorze z profilem Klasyczny lektor. Na
komputerze wskaźniki audio pokazują mowę jako osobną ścieżkę. Podgląd niczego nie zapisuje.

### Ścieżka z lektorem

*Rysunek: Okno Utwórz nową ścieżkę z lektorem*

W tym samym menu wybierz **Utwórz nową ścieżkę z lektorem**. Wybierz **Głos** u góry okna; przycisk obok odtwarza próbkę.
Okno mówi, kto czyta i ile tekstu trafia do usługi, a nazwę pliku FLAC z mową podaje w osobnym wierszu. Naciśnij
**Utwórz ścieżkę**. NAS zapisuje mowę obok projektu, na przykład jako `Film (C2, cedar).flac`, a Studio dodaje ją jako
nową ścieżkę „Ścieżka z lektorem (C2)”; film pozostaje bez zmian. Każda kwestia jest układana jak
w **Szybko utwórz film z lektorem**: 0,85 s po swoim napisie, wcześniej albo trochę szybciej, gdy jest długa, krótka jest
pomijana, gdy nie ma na nią miejsca, i nigdy nie nachodzi na następną.

### Lektor na ścieżce oryginału

Najszybciej zrobi to **Zmiksuj z A1** w menu ścieżki mowy (zobacz [Miks lektora ze ścieżką audio](#miks-lektora-ze-ścieżką-audio)): oryginał jest ściszany według
profilu, tak jak w **Szybko utwórz film z lektorem**. Ręcznie, ustawieniami kanałów:

Kliknij klip na ścieżce oryginału (tutaj A2, angielska ścieżka 5.1 filmu) i w panelu **Informacje** wpisz -12 w polu
**Wzmocnienie audio**. W tym samym panelu, w polach **Nazwa** i **Język**, możesz nazwać ścieżkę, na przykład Polski
(lektor AI), i podać jej język, na przykład pol.

*Rysunek: Okno kanału C ścieżki oryginału*

Rozwiń kanały tej ścieżki strzałką na jej nagłówku i kliknij nazwę kanału **C**. W oknie **Kanał A2 C**, w polu
**Audio**, wybierz **Zmiksuj ze ścieżką** i ścieżkę z lektorem (A3). W zapisanym pliku oryginał gra o 12 dB ciszej przez
całą scenę, a lektor jest w jego kanale centralnym. Włączony **Podgląd lektora** ścisza wszystkie ścieżki audio o kolejne 6,5 dB.

### Zapis

*Rysunek: Okno Zapisz jako MKV z lektorem w kanale C*

Naciśnij **Zapisz jako MKV**. W części **Wynik** okno pokazuje, co trafi do nowego pliku: wyciszona ścieżka jest
odznaczona, ścieżka z lektorem idzie **do kanału C ścieżki A2**, a tłumaczenie staje się nową ścieżką napisów
. Ścieżka napisów z **Utwórz napisy z mowy** i jej tłumaczenie nie mają własnych klipów. Zapis tworzy je z ich
własnych napisów, jak każdą inną ścieżkę. Zaznacz wiersze w części **Pominięte lub zmienione** i naciśnij
**Zapisz**. Zadanie w Plikach tworzy obok filmu nowy plik, na przykład `Film (edit).mkv`.

### Po pracy

Jeśli nie chcesz trzymać kluczy na NAS, naciśnij **Usuń klucz** przy każdej usłudze w miejscu **Biblioteka mediów →
Tłumaczenie i mowa (AI)**.

- Gdy tłumaczy albo czyta OpenAI lub ElevenLabs, poza NAS wychodzi tylko tekst napisów, a przy **Utwórz napisy z mowy**
  dźwięk klipu. Silniki wbudowane niczego nie wysyłają, a wideo nie wysyła żadne narzędzie.
- Tłumaczenie AI przejrzyj przed zapisem. Napis poprawisz podwójnym kliknięciem.
- Model może za każdym razem sformułować zdanie trochę inaczej.

## Na telefonie

Oś czasu przesuwa się pod stałym wskaźnikiem pośrodku ekranu. Pasek na dole zmienia się z zaznaczeniem:

- nic nie jest zaznaczone: **Dodaj audio**, **Znacznik**, **Napis** (nowy napis w miejscu wskaźnika, otwarty w edytorze napisu), przyciski powiększenia;
- klip: **Podziel klip**, **Duplikuj**, **Usuń**, **Rozłącz**, **Rozciągnij**;
- znacznik: klatka wstecz, klatka do przodu, **Usuń**, **Gotowe**, a nad nimi prędkości obu części;
- napis: **Edytuj** (edytor napisu), **Podziel**, **Złącz**, **Usuń**, **Napisy** (lista napisów) i **Gotowe**.

Arkusz napisów (**Napisy** w menu) ma też to, co na komputerze panel Informacje pokazuje o ścieżce: jej czcionki i **Styl
ścieżki**. Jego **Pobierz napisy** otwiera okno Napisy; film bez ścieżki napisów też dostaje ten arkusz, z **Dodaj ścieżkę
napisów**.

Narzędzia są w rzędzie nad osią czasu; przesuń rząd palcem, żeby zobaczyć resztę. Menu na górze ma **Zapisz jako MKV**, **Importuj**, **Dodaj audio**, **Źródła**, **Wszystkie ścieżki**, **Odrzuć zmiany** i **Napisy**. Żeby ustawić dźwięk na obrazie, przewiń, aż dźwięk będzie pod środkową linią, stuknij **Znacznik**, a potem przesuwaj znacznik o klatkę,
aż podgląd pokaże właściwy obraz. Powiększasz dwoma palcami. Przytrzymaj klip, żeby otworzyć jego menu, albo przytrzymaj i przesuń, żeby
go przeciągnąć.

Stuknij klip, żeby go zaznaczyć: na obu jego końcach pojawią się uchwyty. Przeciągnij uchwyt, żeby przyciąć klip od razu,
bez wcześniejszego przytrzymania; sposób zależy od wybranego narzędzia (Narzędzie Zaznaczanie przycina, Narzędzie edycji z
dosunięciem, Narzędzie Przemieszczanie i Narzędzie Rozciągnięcie czasu robią na krawędzi to, co zwykle). Gdy krawędź
przyciąga się do wskaźnika bieżącego czasu albo do krawędzi innego klipu, pokazuje to kreska przez ścieżki. Telefon, który
potrafi wibrować, raz drgnie; przeglądarka w iPhonie nie daje stronie wibracji.

### Edytor napisu

Stuknij jeszcze raz zaznaczony napis, **Edytuj** albo wiersz listy **Napisy**, a w miejscu paska pojawi się edytor napisu. Wskaźnik bieżącego czasu
staje na środku napisu, a oś czasu powiększa się tak, że napis zajmuje mniej więcej jedną trzecią jej szerokości. Górny pasek
przygasa, a narzędzia ustępują miejsca ścieżkom; obraz, przyciski odtwarzania i oś czasu działają dalej. Do tekstu od razu
wysuwa się klawiatura.

- **Tekst**: wpisz go, a potem stuknij poza polem albo naciśnij Enter (Shift+Enter zaczyna nowy wiersz). Przyciski stylu,
  język sprawdzania pisowni i podpowiedzi dla słowa z błędem działają tak jak na komputerze ([Edycja napisu](#edycja-napisu)).
- **Początek**, **Cały napis** i **Koniec** wybierają, co przesuwa rząd pod nimi: przyciski przesuwają o klatkę albo o 0,1 s
  wcześniej lub później, a czas pośrodku można wpisać (1,5, 00:00:01.500 albo kod czasowy z klatkami). **Cały napis** pokazuje
  długość napisu i przesuwa oba jego końce naraz. Czasy są podane z dokładnością do milisekundy, tak jak zapisuje je SubRip;
  ASS zapisuje setne części sekundy, więc **Zapisz jako MKV** zaokrągla je w ścieżce zapisywanej jako ASS (ścieżka ASS
  albo ścieżka ze **Stylem ścieżki**).
- **Podziel** tnie napis we wskaźniku bieżącego czasu, **Złącz** łączy go z następnym, **Wstaw po** wstawia pusty napis w
  przerwie za nim (2 s albo do następnego napisu; potrzeba co najmniej 0,1 s miejsca), **Na ścieżkę** kopiuje go albo
  przenosi na inną ścieżkę napisów w tym samym miejscu filmu, a **Usuń** go usuwa.
- Cofnij i Ponów są w górnym rzędzie edytora. ✕ zamyka edytor; każda zmiana jest już wprowadzona.

Na osi czasu zaznaczony napis ma na obu końcach uchwyty. Przeciągnij uchwyt, żeby od razu zmienić początek albo koniec.
Przytrzymaj napis przez pół sekundy (pod palcem rośnie kółko), żeby go chwycić, a potem przesuń go w bok albo w dół lub w górę na wiersz innej
ścieżki napisów, żeby go tam przenieść; edytor otwiera się, gdy podniesiesz palec. Gdy uchwyt albo napis się przesuwa, okienko
nad palcem pokazuje czas i to, o ile się przesunął. Gdy **Przyciągaj** jest włączone, czas trzyma się wskaźnika bieżącego czasu,
początku lub końca innego napisu albo krawędzi klipu w niewielkiej odległości, a poza tym najbliższej klatki; przyciągnięcie
pokazuje kreska. Dwa palce powiększają oś czasu i puszczają przesuwany napis.

## Limity

Jedna ścieżka wideo, 16 ścieżek audio, 2000 klipów, 1000 znaczników na klip, 10 000 napisów na ścieżkę napisów i 4096 znaków
na napis. Plik projektu ma najwyżej 1 MiB; 1500 napisów filmu zajmuje z tego około 200 kB. Pliki podglądu zajmują najwyżej 4 GB w pamięci
podręcznej pakietu, najstarsze znikają pierwsze.
